El-Müteâlî (الْمُتَعَالِي) İsminin Anlamları ve Faziletleri

El-Vâlî isminden sonra gelen ve Allah’ın yüceliğinin bir başka boyutunu ifade eden El-Müteâlî (الْمُتَعَالِي) ismini ve derin anlamlarını inceleyelim:

El-Müteâlî (الْمُتَعَالِي)

Anlamı:

El-Müteâlî, “pek yüce, pek aşkın olan; yaratılmışların sahip olduğu her türlü hal, tavır, sıfat ve noksanlıktan son derece yüce ve münezzeh (uzak) olan; aklın mümkün gördüğü her türlü düşünce ve tasavvurun fevkinde (üstünde) olan” demektir. Bu isim, Allah’ın yaratılmışlara ait hiçbir özelliği taşımadığını, O’nun yüceliğinin akıl ve hayalin sınırlarını aştığını ve her türlü eksiklikten mutlak anlamda beri olduğunu ifade eder. El-Aliyy ismiyle yakın anlamlı olmakla birlikte, El-Müteâlî daha çok O’nun yaratılmışlıktan ve yaratılmışların özelliklerinden tamamen aşkın (transcendent) oluşunu vurgular.

Derin Anlamları:

• Yaratılmışlıktan Münezzeh: El-Müteâlî olan Allah, yaratılmış varlıklara özgü olan zaman, mekân, cisim, şekil, renk, yorulma, uyuma, unutma, aciz kalma, ihtiyaç duyma gibi her türlü sıfattan ve halden tamamen uzaktır ve yücedir. O, yarattıklarına hiçbir şekilde benzemez (Muhâlefetün li’l-havâdis).
• Aklın Sınırlarının Ötesinde: İnsan aklı ne kadar gelişmiş olursa olsun, Allah’ın zâtının hakikatini, sıfatlarının mahiyetini ve yüceliğini tam olarak kavramaktan acizdir. O, aklın O’nun hakkında mümkün görebileceği veya tasavvur edebileceği her şeyin ötesinde ve üstündedir. O’nun yüceliği, bizim anlayış sınırlarımızı aşar.
• Her Türlü Eksiklikten Yüce: Allah Teâlâ, her türlü noksanlıktan, ayıptan, kusurdan ve eksiklikten sonsuz derecede yücedir ve uzaktır. O, mutlak kemal sahibidir.
• En Üstün Mertebe: El-Müteâlî, mertebe ve şeref bakımından en üstün, en yüce olan demektir. O’ndan daha üstün, O’ndan daha yüce hiçbir varlık yoktur. Her şey O’nun altındadır ve O’na muhtaçtır (El-Aliyy ismiyle ilişkili).
• Kâinatın Üzerinde (Mecazi Anlamda): O’nun yüceliği, kâinatın üzerinde bir hâkimiyet ve kontrol sahibi olması anlamına da gelir. Her şey O’nun iradesi ve yönetimi altındadır.

Kısacası, El-Müteâlî ismi, Allah’ın yaratılmışlara ait her türlü halden, sıfattan ve noksanlıktan mutlak surette yüce ve aşkın olduğunu, aklın ve hayalin O’nu kuşatmaktan aciz olduğunu ifade eder. Bu ismi tefekkür etmek, Allah’ın benzersizliğini, eşsizliğini ve yaratılmışlardan tamamen farklı olan yüce varlığını idrak etmemizi sağlar. O’nun hakkında düşünürken veya konuşurken O’na eksiklik veya yaratılmışlara benzerlik atfetmekten sakınmamız gerektiğini öğretir. O’nun sonsuz yüceliği karşısında O’na olan saygımızı ve teslimiyetimizi artırır.