El-Muahhir (الْمُؤَخِّرُ) İsminin Anlamları ve Faziletleri
Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ nebiyyinâ Muhammedini'n-nebiyyi'il-ümmiyyi ve alâ âlihî ve sahbihî ve sellim
El-Mukaddim isminden sonra gelen ve onunla zıt bir tecelliyi ifade eden El-Muahhir (الْمُؤَخِّرُ) ismini ve derin anlamlarını inceleyelim:
El-Muahhir (الْمُؤَخِّرُ)
Anlamı:
El-Muahhir, “dilediğini geri bırakan, erteleyen, sonraya bırakan” demektir. Bu isim, Allah’ın, varlıklar arasında veya olayların gerçekleşmesinde dilediğini dilediği şekilde geriye alma, erteleme veya daha sonraki bir mertebeye ya da zamana bırakma gücüne sahip olduğunu ifade eder. Bu geri bırakma veya erteleme, hem yaratılış düzeninde hem mertebelerde hem de zamanda olabilir. Önceki isim olan “El-Mukaddim” (öne geçiren, ileri alan) ile birlikte Allah’ın mutlak iradesini ve hikmetini gösterir.
Derin Anlamları:
- Dilediğini Geri Bırakan: El-Muahhir olan Allah, hikmeti gereği bazı varlıkları diğerlerinden sonra yaratmış, bazı olayların daha sonra gerçekleşmesini takdir etmiş, bazı kullarını veya isyankârları hak ettikleri cezayı veya mertebeyi sonraya bırakmıştır. Kâfirlerin ve zalimlerin hemen cezalandırılmayıp onlara mühlet verilmesi, tövbelerin kabulünün ertelenmemesi ama bazı isteklerin sonraya bırakılması O’nun Muahhir sıfatının tecellilerindendir.
- Mertebelerde Geri Bırakan: Allah, dilediği kimseleri (genellikle isyanları, gafletleri veya zulümleri sebebiyle) manevi mertebelerden geri bırakabilir, onları hidayetten uzaklaştırabilir veya dünyevi olarak da hak ettikleri halde bazı konumlardan uzak tutabilir.
- Zamanda Erteleyen: Bazı olayların, cezaların, ödüllerin veya hükümlerin gerçekleşmesini hikmetine binaen erteleyen O’dur. Ecelleri geldiği halde bazılarına mühlet vermesi, bazı duaların kabulünü veya bazı cezaların infazını ertelemesi bu ismin kapsamındadır. Kıyametin ve hesabın belirli bir vakte ertelenmiş olması da buna örnektir.
- Tembelleri ve Gafilleri Geri Bırakan: Allah, hayırda yarışmayanları, kulluk görevlerinde tembellik gösterenleri, gaflet içinde olanları manevi olarak geri bırakabilir. Onları ilerlemekten ve yükselmekten alıkoyabilir.
- El-Mukaddim ile Birlikte Hikmet: Daha önce de belirtildiği gibi, El-Muahhir ismi, zıttı olan El-Mukaddim (öne geçiren) ismiyle birlikte Allah’ın mutlak iradesini, hikmetini ve her şey üzerindeki tasarrufunu gösterir. O, dilediğini öne alır (Mukaddim), dilediğini geri bırakır (Muahhir). Bu öne alma veya geri bırakmada asla zulüm veya tesadüf yoktur; her birinde sayısız hikmetler, imtihanlar ve ilahi bir plan vardır. Neden bazı şeylerin öne alındığını, bazılarının ertelendiğini tam olarak bilemeyiz ama her birinin bir sebebi ve hikmeti olduğuna iman ederiz.
Kısacası, El-Muahhir ismi, Allah’ın varlıklar, olaylar veya mertebeler arasında dilediğini geri bırakan, erteleyen ve sonraya bırakan olduğunu ifade eder. Bu ismi tefekkür etmek, hayatta karşılaştığımız gecikmelerin, ertelenmelerin veya bazen geride kalma durumlarının da Allah’ın bir takdiri ve hikmeti olduğunu anlamamızı sağlar. Sabretmeyi, O’nun zamanlamasına güvenmeyi ve her durumda O’nun iradesine razı olmayı öğretir. Tembellikten ve gafletten sakınarak hayırda öne geçmek için çaba göstermemiz gerektiğini hatırlatır.
