Şeytanın Hz. Âdem ve Havva’ya Yalan Yere Yemin Etmesi
Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ nebiyyinâ Muhammedini'n-nebiyyi'il-ümmiyyi ve alâ âlihî ve sahbihî ve sellim
İblis’in sadece vesvese vermekle yetinmediği, yalanını inandırıcı kılmak için mukaddes değerleri istismar ettiği o sarsıcı ana geliyoruz. Bu ayet, dünyadaki tüm sahte mürşitlerin, “senin iyiliğini istiyorum” diyen sinsi dostların ve yalan yere yemin edenlerin prototipini sunar:
Kur’an-ı Kerim A’râf Suresi 21. Ayeti
Arapça Okunuşu: وَقَاسَمَهُمَآ اِنّ۪ي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِح۪ينَ
Türkçe Okunuşu: Ve kâsemehumâ innî lekumâ le minen nâsihîn.
Elmalılı Hamdi Yazır Meali: Ve onlara: “Şüphesiz ben size öğüt verenlerdenim” diye yemin etti.
Ayetin Detaylı Tefsiri
Bu ayet-i kerime, Şeytan’ın ikna kabiliyetinin ve sahtekarlığının hangi boyutlara ulaştığını deşifre eder. Artık sadece fısıldamıyor, “yemin” silahını kullanıyor.
Yeminle Kandırma (Ve kâsemehumâ): “Kâseme”, karşılıklı yeminleşmek veya şiddetle yemin etmek demektir. Alper, Hz. Adem ve Hz. Havva o güne kadar hiç “yalan yere yemin edilebileceğini” düşünmemişlerdi. Onların temiz fıtratı, Allah’ın adı anılarak söylenen bir sözün yalan olabileceğine ihtimal vermedi. Şeytan, onların bu safiyetini ve Allah’a olan saygılarını, yine Allah’ın adını istismar ederek (yemin ederek) vurdu. En büyük ihanet, kutsal olanın arkasına saklanarak yapılandır.
Nasihatçi Maskesi (Minen nâsihîn): İblis kendisini “nâsıh” (öğüt veren, iyilik isteyen) olarak tanıttı. “Benim bir çıkarım yok, sadece sizin melek olmanızı ve burada ebedi kalmanızı istiyorum” diyerek bir “dost” profili çizdi. Dünyadaki en tehlikeli düşman, düşmanlığını gizleyip “senin iyiliğin için söylüyorum” diyen maskeli düşmandır. İblis burada “nasihat” kavramının içini boşaltmış ve onu saptırma aracı olarak kullanmıştır.
İnsanın Yanılması: Burada Hz. Adem’in hatası, Şeytan’ın sözüne hemen inanması değil; Allah’ın adıyla edilen bir yeminin yalan olabileceğine dair tecrübesizliğidir. Bu ayet bize, her “nasihatçiyim” diyene, her “Allah adına” konuşana sorgusuz sualsiz teslim olunmaması gerektiğini, mihenk taşının daima ilahi emir (yasak ağaca yaklaşma) olması gerektiğini öğretir.
A’râf Suresi’nin 21. Ayeti Işığında Duası
“Allah’ım! Senin adını kullanarak bizi kandırmak isteyenlerin, ‘nasihatçiyim’ diyerek bizi senin yolundan çevirmeye çalışanların şerrinden sana sığınırız. Rabbim! Bizlere sahte dost ile hakiki dostu, yalan yemin ile hak sözü birbirinden ayıracak bir feraset ve nur nasip eyle. Şeytan bize ‘iyilik maskesiyle’ yaklaştığında; kalbimize senin rızanı ve yasaklarını sarsılmaz bir ölçü olarak yerleştir. Bizleri, senin adını çıkarına alet edenlerden ve bu yalanlara kanarak istikametini kaybedenlerden eyleme. Ey kalpleri evirip çeviren Allah’ım! Kalbimizi senin dinin ve doğruluğun üzere sabit kıl. Bizleri Şeytan’ın sinsi ‘nasihatlerinden’ koru, bizi senin hakiki vahyine ve sevgili peygamberinin rehberliğine muhtaç eyle.”
A’râf Suresi’nin 21. Ayeti Işığında Hadisler
“Din nasihatten (samimiyetten) ibarettir.” (Müslim) — Şeytan bu kutsal kavramı istismar ederek sahtesini üretmiştir.
“Kim Allah adına yemin ederse (ona inanın), kimin için Allah adına yemin edilirse razı olsun. Kim Allah adına yemin edildiği halde razı olmazsa, onun Allah ile bir bağı kalmaz.” (İbn Mace) — Bu hadis müminin saflığını anlatır; ancak ayet, bu saflığın Şeytan tarafından suistimaline karşı uyarır.
“Mümin, aynı delikten iki defa ısırılmaz.” (Buhari) — Atamız bir kez Şeytan’ın yeminine kanmıştır; bizlerin bu ayetten ders alıp aynı tuzağa düşmememiz gerektiğini hatırlatır.
A’râf Suresi’nin 21. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye
Efendimiz’in (s.a.v.) hayatında bu ayet, “Sıdk (Doğruluk) ve İhanetten Sakınma” olarak yaşanmıştır. Efendimiz (s.a.v), “El-Emin” (Güvenilir) vasfıyla tanınırdı ve asla yalan yere yemin etmezdi. Sünnet-i Seniyye; Allah’ın adını sadece hakikati yüceltmek için anmaktır. Efendimiz, insanların birbirlerini kandırmak için yemin etmelerini şiddetle yasaklamış; “Yalan yere yemin etmek, memleketleri harabeye çevirir” buyurmuştur. O’nun sünneti, birinin “nasihatine” bakarken, o nasihatin Allah’ın emrine (Kitap ve Sünnet’e) uygun olup olmadığını denetlemektir. Şeytan’ın “nasihatçi” taklidini, Efendimiz her zaman “Allah’ın sınırlarını hatırlatarak” boşa çıkarmıştır.
Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler
Yemin İstismarı: Şeytan en büyük yalanlarını “vallahi, billahi” diyerek pazarlayabilir; etikete değil içeriğe bakılmalıdır.
Dost Görünümlü Düşman: Her iyilik gibi görünen teklif, gerçekten iyilik olmayabilir. Niyetin sağlamlığı, Allah’ın emrine uygunluğuyla ölçülür.
İhtiyatlı Olmak: Mümin saf olabilir ama ahmak olmamalıdır. Allah’ın adını istismar edenlere karşı uyanık olmak bir kulluk görevidir.
İblis’in Sahtekarlığı: İblis’in hiçbir ahlaki sınırı yoktur; kendi çıkarı (insanı saptırmak) için her türlü kutsalı kullanır.
Özet
Şeytan, Hz. Adem ve Hz. Havva’yı kandırmak için Allah adına yemin ederek, kendisinin sadece onların iyiliğini isteyen bir nasihatçi olduğuna dair onları inandırdı.
İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı
Mekke’de, “Biz sizin iyiliğinizi istiyoruz, gel atalarının dinine dön, Muhammed seni kandırıyor” diyerek müminleri saptırmaya çalışan müşriklerin; aslında Şeytan’ın “yalan nasihat” taktiğini uyguladıklarını göstermek için inmiştir.
Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı
ayette Şeytan vesvese verip “meleklik” vaadinde bulunmuştu. 21. ayette bu vaadi yeminle perçinledi. 22. ayette ise bu yalanın sonucunda Hz. Adem ve eşinin o ağaçtan tatması ve cennetten çıkarılma sürecinin başlaması anlatılacaktır.
Sonuç
A’râf 21, “maskeli düşman” uyarısının zirve noktasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hz. Adem, Şeytan’ın düşman olduğunu bilmiyor muydu? Biliyordu; ancak Allah adına yemin edilince, bir varlığın Allah’ı şahit tutarak yalan söyleyebileceği o zamana kadar görülmemiş bir şeydi.
“Kâseme” kelimesi neden kullanıldı? İblis’in tek bir yeminle yetinmediğini, ısrarla ve çokça yemin ederek güven telkin etmeye çalıştığını belirtmek için.
Şeytan neden kendisini “nasihatçi” olarak tanıttı? İnsanın kalbine giden en kestirme yol, ona iyilik istiyormuş gibi görünmektir.
Nasihat (öğüt) her zaman iyi midir? Eğer öğüt veren kişi Allah’ın yasakladığı bir şeye teşvik ediyorsa, o öğüt şeytani bir tuzaktır.
Allah neden Şeytan’ın yemin etmesine izin verdi? İnsanın “söze” mi yoksa “emre” mi (yasak ağaca yaklaşmama) sadık kalacağını sınamak için.
Yalan yere yemin etmenin günahı nedir? İslam’da “Yemin-i Gamus” olarak adlandırılır ve insanı günah bataklığına daldıran en büyük günahlardan sayılır.
İblis bu yemini ederken korkmadı mı? Hayır, o zaten lanetlenmiş ve ebedi azabı göze almış bir varlık olduğu için her yolu mübah görmektedir.
Mümin biri Allah adına yemin eden herkese inanmalı mı? Mümin hüsn-ü zan eder (iyi niyetle bakar) ancak Allah’ın emirlerine zıt bir teklif varsa yemine itibar etmez.
Hz. Havva da bu yemine inandı mı? Ayette “onlara yemin etti” (kâsemehumâ) denilerek her ikisinin de muhatap alındığı ve ikna edildiği belirtilir.
Bu ayet günümüzdeki sahte şeyhleri mi anlatıyor? Evet; “ben sizin iyiliğinizi istiyorum” diyerek insanları sömüren ve dini alet eden herkes İblis’in bu metodunu kullanmaktadır.
Şeytan’ın nasihati neden çekici geldi? Çünkü içinde “ebedilik” ve “yücelik” gibi nefsin çok sevdiği vaatler vardı.
İnsan bu tuzaktan nasıl korunur? “Kim söylerse söylesin, bu söz Kur’an’a ve Sünnet’e uyuyor mu?” sorusunu sorarak.
İblis bu olaydan sonra pişman oldu mu? Hayır; o amacına ulaştığı için (insanı hata yaptırdığı için) kibrini daha da artırdı.
Bu ayet ırkçılıkla ilgili olabilir mi? Dolaylı olarak; “Benim ırkım sana öğüt veriyor” diyenlerin de yalan yeminlerle insanları saptırabileceğine işaret eder.
Adem (a.s) neden sormadı “Neden bu ağaç?” diye? Şeytan yemin ederek aklını karıştırdı ve ona sorgulama fırsatı bırakmadan duygularına hitap etti.
