Müşriklerin Ekin ve Hayvanlardan Allah’a ve Putlara Pay Ayırması
Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ nebiyyinâ Muhammedini'n-nebiyyi'il-ümmiyyi ve alâ âlihî ve sahbihî ve sellim
En’am Suresi 136. Ayetin Arapça Metni
وَجَعَلُوا لِلّٰهِ مِمَّا ذَرَاَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْاَنْعَامِ نَص۪يباً فَقَالُوا هٰذَا لِلّٰهِ بِزَعْمِهِمْ وَهٰذَا لِشُرَكَٓائِنَاۚ فَمَا كَانَ لِشُرَكَٓائِهِمْ فَلَا يَصِلُ اِلَى اللّٰهِۚ وَمَا كَانَ لِلّٰهِ فَهُوَ يَصِلُ اِلَى شُرَكَٓائِهِمْۜ سَٓاءَ مَا يَحْكُمُونَ
Türkçe Okunuşu: Ve cealû lillâhi mimmâ zerae minel harsi vel en’âmi nasîben fe kâlû hâzâ lillâhi bi za’mihim ve hâzâ li şurekâinâ, fe mâ kâne li şurekâihim fe lâ yasılû ilallâh, ve mâ kâne lillâhi fe huve yasılû ilâ şurekâihim, sâe mâ yahkumûn.
Elmalılı Hamdi Yazır Meali: Allah’ın yarattığı ekinlerden ve hayvanlardan Allah’a bir pay ayırdılar da kendi zanlarınca: “Şu Allah’ın, şu da ortaklarımızın (putlarımızın)” dediler. Ortakları için ayrılan Allah’a ulaşmıyor, fakat Allah için ayrılan ortaklarına ulaşıyor. Verdikleri hüküm ne kötüdür!
Ayetin Detaylı Tefsiri
Bu ayet-i kerime, cahiliye zihniyetinin içine düştüğü derin çelişkiyi, akıl dışı bidatleri ve Allah’a ortak koşmanın (şirkin) insan zihnini nasıl bulandırdığını çarpıcı bir örnekle gözler önüne serer. Önceki ayetlerde (131-135) Allah’ın adaleti, uyarısız helak etmemesi ve peygamberin kararlılığı işlenmişti. Şimdi ise bu uyarıların kime karşı yapıldığı, yani müşriklerin o dönemdeki absürt ibadet ve bölüştürme mantığı ele alınıyor.
Zandan Doğan Paylaştırma (Bi-za’mihim): Müşrikler, Allah’ın bizzat yarattığı ekinlerden ve hayvanlardan bir kısmını “Allah’a”, bir kısmını ise “putlarına” (ortaklarına) ayırırlardı. Ayette geçen “bi-za’mihim” (kendi zanlarınca) ifadesi çok önemlidir; zira bu bölüştürmenin ne akli bir temeli ne de ilahi bir emri vardı. Tamamen kendi uydurdukları asılsız geleneklerin bir sonucuydu. İlginç olan şuydu: Allah’a ayırdıkları paydan bir şey putların tarafına düşse (örneğin bir başak rüzgarla oraya gitse veya bir su oraya aksa) “Zaten Allah zengindir, O’nun ihtiyacı yok” diyerek onu almazlardı. Fakat putların payından bir şey Allah tarafına geçse, onu hemen geri alıp kendi putlarına verirlerdi.
İlahi Mantık vs. Cahiliye Mantığı: Ayet, bu bölüştürmedeki adaletsizliği ve mantıksızlığı “Sâe mâ yahkumûn” (Verdikleri hüküm ne kötüdür!) diyerek noktalar. Kendi yarattığı nimetler üzerinde Allah’a “pay biçmek” zaten başlı başına bir cüretkenlikken, bir de kendi uydurdukları putları Allah’tan daha öncelikli ve “muhtaç” görmeleri, şirk aklının ne kadar aşağılara inebileceğinin kanıtıdır. Bu durum, sadece o döneme özgü değildir; günümüzde de Allah’ın rızasını, kendi menfaatlerinin veya sahte ideolojilerinin (modern putların) gerisine atan her zihniyet bu ayetin kapsama alanına girer. Ayet, mülkün sahibinin Allah olduğunu unutan ve O’nun verdiği nimetleri O’na karşı bir pazarlık unsuru yapan insanı sert bir dille uyarır.
Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) En’am Suresi’nin 136. Ayeti Işığında Duası
“Allah’ım! Senin yarattığın nimetler üzerinde senin hükmünün önüne kendi heva ve hevesimi geçirmekten sana sığınırım. Sen mutlak Gani (zengin) olansın, mülkün tamamı senindir. Beni, senin rızanı her şeyin üzerinde tutan, nimetlerini senin yolunda senin belirlediğin ölçülerle sarf eden samimi kullarından eyle. Cahiliye karanlıklarına, zandan doğan yanlış inançlara ve senin hakkını başkalarına veren o sapkın mantığa karşı kalbimi senin hakikatinle nurlandır. ‘Verdikleri hüküm ne kötüdür’ buyurduğun o zavallı duruma düşmekten beni muhafaza eyle. Bana senin verdiğin her şeyi yine senin rızan için, senin istediğin şekilde bölüştürme ferasetini nasip et.”
En’am Suresi’nin 136. Ayeti Işığında Hadisler
“Allah Teâlâ buyurur ki: ‘Ben ortakların ortaklığından en müstağni (en uzak) olanıyım. Kim bir amel işler de onda benden başkasını bana ortak koşarsa, onu da ortak koştuğunu da terk ederim.'” (Müslim) — Ayetteki paylaştırma mantığının Allah katındaki geçersizliğini gösterir.
“Kim bizim bu dinimizde ondan olmayan bir şeyi uydurursa, o reddolunmuştur.” (Buhari) — Müşriklerin “şu Allah’ın şu putların” şeklindeki uydurmalarına (bidat) bir cevaptır.
“Allah sizin mallarınıza ve suretlerinize bakmaz, ancak kalplerinize ve amellerinize bakar.” (Müslim)
En’am Suresi’nin 136. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye
Efendimiz’in (s.a.v.) hayatında bu ayet, “Teوحid ve İbadette Saflık” olarak tecelli etmiştir. O (s.a.v), İslam’ı tebliğ ederken sadece putlara tapmayı değil, hayatın her alanındaki “ikilikleri” ortadan kaldırmayı hedeflemiştir. Sünnet-i Seniyye; malın, vaktin ve canın tamamının Allah’a ait olduğu bilincini aşılar. Efendimiz, cahiliyenin o karmaşık ve adaletsiz “pay ayırma” geleneklerini kaldırmış, yerine “Zekât” ve “Sadaka” gibi, mülkün sahibinin Allah olduğu bilincini pekiştiren şeffaf ve adil bir sistem kurmuştur. O’nun sünneti, Allah’a ait olanı Allah için harcarken kılı kırk yaran bir titizlik, sahte otoritelerden ve geleneklerden ise tamamen özgürleşmiş bir kulluk anlayışıdır.
Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler
Mülk Allah’ındır: Yaratan O olduğu halde (mimmâ zerae), nimetleri bölüştürme yetkisini kendinde görmek insani bir yanılgıdır.
Zanla Din Olmaz: Din, “bence” veya “zannımca” diyerek şekillendirilemez; mutlaka vahiyle sabit bir temeli olmalıdır.
Öncelik Allah’ındır: Mümin, hayatını planlarken Allah’ın payını (ibadetini, emirlerini) asla dünyevi menfaatlerinin gerisine atmamalıdır.
Adaletsiz Bölüşüm: Allah için yapılan bir işin içine bir miktar dünya menfaati sızdığında onu “helal” görüp, Allah yolundaki harcamalardan kısıp dünyaya aktarmak “cahiliye mantığı”nın devamıdır.
Özet
Müşrikler, Allah’ın yarattığı ekinlerden ve hayvanlardan bir kısmını Allah’a, bir kısmını putlarına ayırıyor; ancak işlerine gelmediği zaman Allah’ın payından kısıp putlarına veriyorlardı. Allah, bu saçma ve adaletsiz bölüştürme hükmünü kesinlikle reddetmiştir.
İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı
Mekke döneminde, Arap kabileleri arasındaki köklü ama asılsız gelenekleri yıkmak için inmiştir. O dönemde insanlar hayvanlarını bile “şu deve şu puta adanmıştır, ona kimse binemez” gibi kurallarla haram-helal kılıyorlardı; ayet bu zihniyetin köküne balta vurmuştur.
Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı
ayetteki meydan okumanın ardından, 136. ayet bu meydan okunan zihniyetin ne kadar tutarsız olduğunu somut bir örnekle (pay ayırma bidatiyle) gösterdi. 137. ayette ise bu sapkınlığın daha ileri bir aşaması olan “çocuklarını öldürme” cinayeti ele alınacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Müşrikler neden Allah’a pay ayırıyorlardı? Tamamen inkar etmiyorlardı; “Gökleri ve yeri Allah yarattı” diyorlardı ancak putları şefaatçi gördükleri için paylaştırma yapıyorlardı.
“Ortakların payı Allah’a ulaşmıyor” ne demektir? Putlar adına yapılan harcamaların Allah katında hiçbir değeri ve sevabı yoktur demektir.
“Allah’ın payı ortaklara ulaşıyor” ne demektir? Allah için ayırdıkları bir şeyi bile bahanelerle putlarına (yani kendi nefislerine/geleneklerine) kaydırdıklarını ironik bir dille anlatır.
“Ekinler ve hayvanlar” neden örnek verilmiştir? O dönemin en temel geçim kaynağı oldukları için cahiliye adetleri en çok bu alanda kendini gösteriyordu.
Günümüzde bu ayetin karşılığı nedir? Dinle dünya işlerini ayırıp, “bu dünya işi buraya Allah karışmaz” deyip harama sapmak veya Allah’ın emirlerini menfaatleri doğrultusunda esnetmek günümüzün 136. ayet muhataplığıdır.
“Bi-za’mihim” kelimesi neden tekrar edilir? Yapılan işin hiçbir ilahi veya mantıki dayanağı olmadığını, tamamen boş bir kurgudan ibaret olduğunu vurgulamak için.
Müşriklerin bu taksimatı neye göre yapılırdı? Tamamen kabilenin büyüklerinin koyduğu keyfi kurallara göre.
Namazda bu ayeti okurken neyi düşünmeliyiz? Hayatımızdaki “öncelikleri” nasıl sıraladığımızı ve Allah’ın rızasını neyin önüne koyduğumuzu sorgulamalıyız.
Ayet neden “Sâe mâ yahkumûn” (Hükümleri ne kötüdür) diye biter? Yapılan işin hem inanç açısından şirk, hem de mantık açısından tam bir saçmalık olduğunu tescil etmek için.
Allah’a ulaşmayan harcama boşa mı gider? Evet, ahirette bir karşılığı olmaz; sadece dünyevi bir israf olarak kalır.
Ekinlerden pay ayırmak bir tür zekat mıdır? Hayır, müşriklerin yaptığı zekat değil, putperest bir ritüeldir.
Bu ayet WordPress siten için nasıl bir “içerik” dersi verir? Doğru bilginin (vahyin) yerini hiçbir zaman kişisel tahminlerin (zanların) tutamayacağını, her işin bir usulü ve ilahi ölçüsü olması gerektiğini hatırlatır.
Ayetteki “Zerae” kelimesi ne anlama gelir? “Tohum ekmek, yaratıp çoğaltmak” demektir; mülkün bizzat Allah tarafından yoktan var edildiğini hatırlatır.
