En Kötü Ticaretin Tekrarı: Hidayeti Verip Sapıklığı Satın Alanlar

Arapça Okunuşu:

اُو۬لٰٓئِكَ الَّذ۪ينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدٰى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِۚ فَمَٓا اَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ

Kur’an-ı Kerim Bakara Suresi 175. Ayeti

Türkçe Okunuşu:

“Ulâ-ike-lleżîne-şteravu-ḍḍalâlete bilhudâ vel’ażâbe bilmaġfirah(ti), femâ aṣbarahum ‘ale-nnâr(i).”

Elmalılı Hamdi Yazır Meali:

“İşte onlar, o kimselerdir ki, hidayet karşılığında sapıklığı, mağfiret karşılığında azabı satın aldılar. Onlar ateşe ne kadar da dayanıklıdırlar! (Veya: Onları ateşe bu kadar sabırlı/cüretkâr kılan nedir?)”

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) Bakara Suresi’nin 175. Ayeti Işığında Duası:

Bu ayet-i kerime, bir önceki ayette (Bakara 2:174) Allah’ın indirdiği hakikatleri gizleyip dünyalık menfaat elde edenlerin durumunu daha da vahim bir tabloyla ortaya koyar. Onların bu davranışlarıyla hidayet yerine sapıklığı, mağfiret (bağışlanma) yerine azabı satın aldıkları belirtilir. Ayetin sonundaki “Onlar ateşe ne kadar da dayanıklıdırlar!” (Femâ aṣbarahum ‘ale-nnâr) ifadesi ise, ya onların cehenneme götürecek amelleri işlemekteki cüretlerine ve pervasızlıklarına bir hayret ifadesi ya da cehennem azabına nasıl katlanacaklarına dair dehşet verici bir sorudur. Peygamber Efendimiz (s.a.v) de dualarında sapıklıktan, azaptan ve cehennem ateşinden Allah’a sığınmış, hidayet ve mağfiret dilemiştir.

• Sapıklıktan (Dalâlet) ve Azaptan Allah’a Sığınma Duaları: Peygamber Efendimiz (s.a.v) dalalete düşmekten ve Allah’ın azabına uğramaktan şiddetle kaçınır ve ümmetine de bu yönde dua etmelerini öğretirdi. Bir duasında şöyle buyurmuştur: “Allah’ım! Senden hidayet, takva, iffet ve gönül zenginliği isterim.” (Müslim, Zikir, 72). Hidayet istemek, dalaletten korunma talebini de içerir. Cehennem azabından sığınma duaları ise sayısızdır. Örneğin, her namazın sonunda okuduğu rivayet edilen dualardan biri şöyledir: “Allah’ım! Cehennem azabından sana sığınırım, kabir azabından sana sığınırım, Mesih Deccal’in fitnesinden sana sığınırım, hayatın ve ölümün fitnesinden sana sığınırım.” (Buhârî, De’avât, 37, 39; Müslim, Mesâcid, 128-134). Bu, ayetteki “ateşe ne kadar da dayanıklıdırlar!” ifadesinin dehşetini anlayan bir kulun yakarışıdır.

• Hidayet ve Mağfiret Talebi: Ayette “hidayet karşılığında sapıklığı, mağfiret karşılığında azabı satın aldılar” denilerek, bu iki büyük nimetin (hidayet ve mağfiret) kaybedilmesinin ne kadar büyük bir hüsran olduğu vurgulanır. Peygamberimiz (s.a.v) de Allah’tan sürekli hidayet ve mağfiret dilemiştir. “Allah’ım! Beni bağışla, bana merhamet et, bana hidayet ver, bana afiyet ver ve beni rızıklandır.” (Müslim, Zikir, 35).

Bakara Suresi’nin 175. Ayeti Işığında Hadisler:

• Dünya Hayatını Ahirete Tercih Etmenin Sonucu: Hidayet yerine dalaleti, mağfiret yerine azabı satın almak, aslında dünya hayatının geçici menfaatlerini ahiretin ebedi saadetine tercih etmektir. Peygamber Efendimiz (s.a.v) bu tür bir tercihin tehlikesine dikkat çekmiştir. Bir hadis-i şerifte şöyle buyrulur: “Dünya tatlıdır, yeşildir (çekicidir). Allah sizi oraya halife kılmış ve nasıl amel edeceğinize bakmaktadır. O halde dünyadan sakının…” (Müslim, Zikir, 99; Rikāk, 3). Dünyaya aldanıp ahireti unutmak, ayette bahsedilen kötü ticareti yapmaktır.

• Cehennem Ateşinin Şiddeti: “Onlar ateşe ne kadar da dayanıklıdırlar!” ifadesi, cehennem ateşinin ne kadar dayanılmaz olduğunu ima eder. Peygamberimiz (s.a.v) de cehennemin şiddetini ve oradaki azabın çeşitlerini birçok hadisinde tasvir etmiştir. Bu tasvirler, insanları o ateşe götürecek amellerden sakındırmak içindir. Örneğin, “Sizin şu (dünyadaki) ateşiniz, cehennem ateşinin yetmiş cüzünden bir cüzdür” hadisi (Buhârî, Bed’ü’l-Halk, 10; Müslim, Cennet, 30), cehennemin ne kadar korkunç olduğunu gösterir. Bu durumda, ona “dayanıklı olmak” veya ona götürecek işlerde cüretkâr olmak, büyük bir cehalet ve gaflettir.

• Bilerek Haktan Sapmanın Vebali: Ayette bahsedilen kimseler, hidayeti bilmelerine rağmen dalaleti seçenlerdir. Bu, onların suçunu daha da artırır. Peygamber Efendimiz (s.a.v) de bilerek haktan sapanların ve başkalarını saptıranların vebalinin büyük olduğunu belirtmiştir.

Bakara Suresi’nin 175. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye:

• Hidayet Üzere Olmaya Gayret Etmek: Peygamber Efendimiz (s.a.v) tüm hayatını hidayet üzere geçirmiş ve ashabını da bu yolda olmaya teşvik etmiştir. O, her zaman ilahi rehberliği (Kur’an ve Sünnet) esas almış, heva ve heveslere veya batıl inanışlara asla prim vermemiştir. Bu, ayette kınanan “hidayet karşılığında sapıklığı satın alma” fiilinin tam zıddıdır.
• Allah’ın Mağfiretini Ummak ve Azabından Korkmak: Sünnet, müminlere hem Allah’ın rahmetinden ümitvar olmayı hem de azabından korkmayı (beyne’l-havfi ve’r-recâ) öğretir. Mağfireti azapla değiştirmek, bu dengeyi tamamen bozmak ve kendini helake atmaktır.
• Cehenneme Götürecek Amellerden Şiddetle Kaçınmak: Peygamberimiz (s.a.v), ümmetini cehenneme götürecek her türlü söz, fiil ve inançtan şiddetle sakındırmıştır. O’nun sünneti, cennete ulaştıran ve cehennemden koruyan bir yaşam tarzını hedefler.

Özet:

Bu ayet, bir önceki ayette (Bakara 2:174) Allah’ın indirdiği hakikatleri gizleyip karşılığında değersiz bir dünya menfaati elde edenlerin, aslında ne kadar kötü bir alışveriş yaptıklarını daha da vurgular. Onlar, bu davranışlarıyla hidayet yerine sapıklığı, Allah’ın mağfireti yerine de O’nun azabını satın almışlardır. Ayetin sonundaki “Onlar ateşe ne kadar da dayanıklıdırlar!” ifadesi ise, onların bu cüretkârlıklarına ve cehennem azabına karşı ne kadar pervasızca davrandıklarına dair hayret ve kınama içeren, son derece etkileyici bir ifadedir.

İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı:

Medine döneminde nazil olan bu ayet, Bakara Suresi 174. ayetin doğrudan bir devamı ve açıklaması niteliğindedir. Allah’ın kitabındaki gerçekleri gizleyerek dünyalık elde edenlerin bu fiillerinin manevi sonuçlarını ve ne kadar akılsızca bir tercih yaptıklarını ortaya koyar. Bu, özellikle Medine’deki bazı Ehl-i Kitap alimlerinin veya genel olarak dini tahrif eden herkesin durumuna bir işaret olabilir.

Ayetin Detaylı Tefsiri:

• “Ulâ-ike-lleżîne-şteravu-ḍḍalâlete bilhudâ” (İşte onlar, o kimselerdir ki, hidayet karşılığında sapıklığı (dalâleti) satın aldılar):

  • “Ulâ-ike”: “İşte onlar.” Bir önceki ayette (174. ayet) bahsedilen, Allah’ın indirdiğini gizleyip karşılığında az bir paha alan kimselere işaret eder.
  • “İşteravu-ḍḍalâlete bilhudâ”: “Hidayet karşılığında dalâleti satın aldılar.” “İşterâ” (اشْتَرَى) fiili, bir şeyi verip başka bir şeyi almak, yani bir tür ticaret yapmak anlamına gelir. Onlar, kendilerine sunulan veya bildikleri hidayeti (doğru yolu, ilahi rehberliği) terk etmişler, bunun yerine dalâleti (sapıklığı, yanlış yolu, cehaleti) tercih etmişlerdir. Bu, en zararlı ve en akılsızca ticarettir.

• “Vel’ażâbe bilmaġfirah(ti)” (Ve mağfiret (Allah’ın bağışlaması) karşılığında azabı (satın aldılar)): Benzer şekilde, Allah’ın kendilerine sunduğu mağfiret (bağışlanma) fırsatını da teperek, O’nun azabını celbedecek amelleri işlemişlerdir. Onlar, affedilme imkanını, cezalandırılma sonucuna değişmişlerdir.

• “Femâ aṣbarahum ‘ale-nnâr(i)” (Onlar ateşe ne kadar da sabırlıdırlar/dayanıklıdırlar! / Onları ateşe karşı bu kadar sabırlı/cüretkâr kılan nedir?): Bu ifade, Arap dilinde taaccüp (şaşkınlık, hayret bildirme) üslubunda gelmiştir ve birkaç şekilde yorumlanabilir:

  1. Hayret ve Kınama: “Onların ateşe karşı bu cüretkârlıkları, bu pervasızlıkları ne kadar da şaşırtıcı! Cehennem azabına götürecek işleri yapmaktan nasıl da çekinmiyorlar, ona nasıl da sabrediyorlar (katlanıyorlar)!” Bu, onların akılsızlıklarına ve gafletlerine bir hayret ifadesidir. Sanki cehenneme dayanabileceklerini zannediyorlar.
  2. Tehdit ve Alay: “Madem ateşe götürecek işleri yapıyorlar, bakalım o ateşe ne kadar dayanabilecekler!” Bu, onların ahiretteki acı sonlarını ima eden, alaycı bir tehdit olabilir.
  3. Sebep Sorgulama: “Onları ateşe karşı bu kadar cüretkâr ve sabırlı kılan şey nedir?” Bu soru, onların bu tehlikeli yola neden saptıklarını sorgular. Cevap, genellikle dünya sevgisi, kibir, inat, cehalet gibi şeylerdir. Her halükarda bu ifade, onların yaptıkları işlerin sonucunun kaçınılmaz olarak cehennem olduğunu ve bu durumun ne kadar vahim ve şaşırtıcı olduğunu vurgular.

Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler:

1. En Kötü Ticaret: Hidayeti verip dalaleti, mağfireti verip azabı satın almak, insanın yapabileceği en zararlı ve en akılsızca ticarettir. Bu, ebedi hayatı fani dünyaya feda etmektir.
2. Gafletin ve Cüretin Sonu: Allah’ın azabını ve cehennem ateşini hiçe sayarak günahlara ve isyana cüret etmek, büyük bir gafletin ve kalbi körlüğün işaretidir.
3. Ahiret Azabının Şiddeti: Ayet, dolaylı olarak cehennem azabının ne kadar dayanılmaz olduğunu ve ona “sabretmenin” mümkün olmadığını hatırlatır.
4. Doğru Tercihlerin Önemi: İnsan, her an tercihlerle karşı karşıyadır. Hidayet ve mağfiret yolunu mu, yoksa dalalet ve azap yolunu mu seçeceği kendi iradesine bağlıdır.
5. Kur’an’ın Etkileyici Üslubu: Ayetin sonundaki taaccüp ifadesi, Kur’an’ın insanları sarsmak, düşündürmek ve uyarmak için kullandığı etkileyici üsluplardan biridir.

Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı:

Bu 175. ayet, bir önceki ayet olan Bakara 2:174’te Allah’ın indirdiği kitaptan bir şeyi gizleyip onu az bir pahaya satanların karınlarına ateş doldurdukları, Allah’ın onlarla konuşmayacağı, onları temize çıkarmayacağı ve onlar için elem verici bir azap olduğu belirtildikten sonra, bu kimselerin yaptıkları tercihin ne kadar kötü bir “alışveriş” olduğunu daha da vurgular. Bu ayetten sonra gelen Bakara 2:176’da ise, bu azabın onlara hak olmasının sebebinin, Allah’ın kitabı hak ile indirmiş olması, ancak onların kitap hakkında ihtilafa düşerek haktan uzaklaşmaları olduğu belirtilecektir.

Sonuç:

Bakara Suresi 175. ayeti, Allah’ın hidayetini ve mağfiretini bırakıp, kendi elleriyle sapıklığı ve azabı satın alanların ne kadar büyük bir yanılgı ve hüsran içinde olduklarını çarpıcı bir şekilde ifade eder. Onların cehenneme götürecek amelleri işlemekteki cüretkârlıklarına ve pervasızlıklarına hayret edilerek, bu yolun sonunun kaçınılmaz olarak dayanılmaz bir ateş olduğu hatırlatılır. Bu ayet, tüm insanlar için, tercihlerinde son derece dikkatli olmaları, geçici dünya menfaatleri uğruna ebedi saadetlerini feda etmemeleri ve Allah’ın hidayet ve mağfiret yoluna sımsıkı sarılmaları gerektiği konusunda güçlü bir uyarıdır.