Yeryüzünün İlk Mabedi: Kabe’nin Temelleri Nasıl Atıldı? – (17. Bölüm)
Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ nebiyyinâ Muhammedini'n-nebiyyi'il-ümmiyyi ve alâ âlihî ve sahbihî ve sellim
1.) Ayetin Arapça Metni
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ
(Al-i İmran Suresi, 96. Ayet)
2.) Ayetin Türkçe Meali
Şüphesiz, insanlar için yeryüzünde kurulan ilk ev (mabet), Bekke’deki (Mekke’deki), çok mübarek ve âlemlere hidayet kaynağı olan o Ev’dir (Kabe’dir).
3.) Ayetin Detaylı Tefsiri ve Sohbeti
Hz. Adem (a.s.), yeryüzündeki hayata adapte olmuştu ama içinde derin bir hasret vardı. Cennetteyken meleklerin, Allah’ın Arş’ının etrafında veya “Beyt-i Mamur” (Göklerdeki Kabe) çevresinde nurdan pervaneler gibi döndüğünü, tesbih ettiğini görürdü. Dünyada ise ibadet edeceği, kalbini ve yönünü döneceği bir “merkez” yoktu.
Rivayetlere göre Hz. Adem Rabbine yalvardı: “Ya Rabbi! Ben meleklerin sesini duyamaz oldum, ibadetimden lezzet alamıyorum. Bana yeryüzünde, etrafında döneceğim bir ev (mabet) lütfet.”
Temellerin Atılması ve Cebrail’in Rehberliği Allah Teâlâ bu duayı kabul etti ve Cebrail (a.s.) aracılığıyla ona, göklerdeki Beyt-i Mamur’un tam hizasına denk gelen noktayı gösterdi.
Meleklerin Yardımı: Hz. Adem temeli kazdı, melekler ise dağlardan büyük taşlar getirerek yardım ettiler. Kabe, insan emeği ile melek gücünün birleştiği tek yapıdır.
Hz. İbrahim’in Rolü: Birçok kişi Kabe’yi ilk Hz. İbrahim’in yaptığını sanır. Oysa Hz. İbrahim, Nuh Tufanı’nda kumlar altında kalan temelleri bulup “yeniden yükselten” (Bakara 127) peygamberdir. İlk kurucu babamız Adem’dir.
Hacerü’l-Esved: Cennetten Gelen Hatıra Kabe inşa edilirken, tavafın başlangıç noktasını belirlemek için özel bir taşa ihtiyaç duyuldu. Allah (c.c.), Hz. Adem’e cennetten bir taş indirdi: Hacerü’l-Esved. Hadis-i şeriflerde (Tirmizi) belirtildiğine göre; bu taş indiğinde sütten/kardan daha beyazdı. Ancak insandnnun günahları ona dokundukça karardı ve “Siyah Taş” (Esved) oldu. Düşünün; bir taş bile günahın etkisiyle kararıyorsa, günahlar kalbimizi ne hale getirir?
İlk Tavaf ve Dua İnşaat bitince Allah emretti: “Ey Adem! Şimdi bu evin etrafında dön (Tavaf et).” Hz. Adem, tıpkı melekler gibi Kabe’nin etrafında 7 şavt (tur) atarak ilk tavafı yaptı. Bu dönüş; “Ya Rabbi! Kainat senin etrafında dönüyor, atomlar çekirdeğin etrafında dönüyor, ben de senin rızan etrafında dönüyorum” demektir. Allah ona şöyle vahyetti: “Sen ilk insansın, bu da ilk evdir.”
Bekke ve Mekke Ayette geçen “Bekke” ismi, Mekke’nin diğer adıdır. “İnsanları izdihamdan dolayı birbirine katan” veya “Zalimlerin boynunu büken yer” manasına gelir. Burası tevhidin kalesidir; orada kibirlenen her zorba devrilmiştir.
Özet:
Bu ayet, yeryüzünde Allah’a ibadet etmek amacıyla inşa edilen ilk yapının Kabe olduğunu tescil eder. Hz. Adem’in (a.s.), meleklerin gökteki ibadetine duyduğu özlem üzerine, Allah’ın emriyle Kabe’nin temellerini attığı; Hacerü’l-Esved’in cennetten bir nişane olarak oraya yerleştirildiği ve tevhid inancının merkezi kılındığı anlatılır.
İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı:
Al-i İmran Suresi’nin bu ayeti Medine’de inmiştir. Yahudiler, “Bizim kıblemiz Kudüs (Mescid-i Aksa) daha eskidir ve daha üstündür” iddiasında bulununca; Allah bu ayetle Kabe’nin Hz. Adem zamanına dayanan “ilk ev” olduğunu ve Mescid-i Aksa’dan daha kadim olduğunu beyan ederek Müslümanların kıblesinin üstünlüğünü vurgulamıştır.
Yazarın Notu:
Ev yapıldı, kıble belirlendi. Artık sıra, o evin içinde nasıl yaşanacağına, helal ve haramların ne olduğuna gelmişti. Toplum (çocuklar, torunlar) çoğalıyordu ve kuralsız bir yaşam kaosa sürüklerdi. Allah, ilk insanı aynı zamanda ilk “Kanun Koyucu” (Şeriat Sahibi) yaptı. Bir sonraki yazımızda, Hz. Adem’e inen ilk sahifeleri ve insanlığın ilk hukuk kurallarını konuşacağız.
