Savaşa Gidemediği İçin Gözyaşı Dökenler Neden Kınanamaz?

6 dakika okuma

İmanlı Samimiyet ve Gözyaşı: Savaşa Gidemediği İçin Gözyaşı Dökenler Neden Kınanamaz? Tevbe Suresi 92. Ayeti

Kur’an-ı Kerim Tevbe Suresi 92. Ayeti

Türkçe Okunuşu: Ve lâ alellezîne izâ mâ etevke li tahmilehum kulte lâ ecidu mâ ahmilukum aleyhi tevellev ve a’yunuhum tefîdu mined dem’i hazenen ellâ yecidû mâ yunfikûn(yunfikûne).

1.) Ayetin Arapça Metni: وَلَا عَلَى الَّذ۪ينَ اِذَا مَٓا اَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَآ اَجِدُ مَٓا اَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِۖ تَوَلَّوْا وَاَعْيُنُهُمْ تَف۪يضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً اَلَّا يَجِدُوا مَا يُنْفِقُونَۜ

2.) Ayetin Türkçe Meali (Elmalılı Hamdi Yazır): “Kendilerine binek sağlaman için sana geldiklerinde: ‘Sizi bindirecek bir binek bulamıyorum’ deyince, (savaşta) harcayacak bir şey bulamadıklarından dolayı üzüntüden gözlerinden yaş dökerek dönüp gidenlere de (bir günah/sorumluluk) yoktur.”

Ayetin Detaylı Tefsiri

Tevbe Suresi’nin 92. ayeti, İslam tarihinin en duygu yüklü, en samimi ve nifak (ikiyüzlülük) karanlığını gözyaşlarıyla yırtıp atan o muazzam “Bekkâîn” (Ağlayanlar) tablosunu ölümsüzleştiren ilahi bir belgedir. Surenin önceki ayetlerinde, sapasağlam oldukları ve imkânları bulunduğu hâlde yalan söyleyerek savaştan kaçan, sonra da evde kadınlarla oturmaktan dolayı “sevinen” münafıkların kalplerinin mühürlendiği anlatılmıştı. Bu ayet ise, bedeni evde kalan ama kalbi savaş meydanında atan, gidemediği için sevinmek yerine “kahrolan” yoksul müminlerin o tertemiz hüznünü anlatır.

“Sizi Bindirecek Bir Şey Bulamıyorum” Sohbet üslubuyla Tebük Seferi’nin o telaşlı ve yokluk içindeki günlerine gidelim. Cihad emri verilmiş, herkes malını mülkünü orduya bağışlıyordu. Ancak Medine’de öyle yoksul sahabeler vardı ki, kılıç alacak, yolda yiyecek bir lokma erzak bulacak veya o uzun çöl yolculuğunda üzerine binecek bir develeri yoktu. İçlerinde İrbâd bin Sâriye, Abdullah bin Mugaffel gibi yiğitlerin bulunduğu yedi kişilik bir grup sahabe, Peygamber Efendimiz’e (s.a.v) gelerek: “Ey Allah’ın Elçisi! Bizim hiçbir şeyimiz yok ama seninle gelip omuz omuza savaşmak istiyoruz. Bize bineceğimiz bir deve ver” diye yalvardılar. Peygamber Efendimiz (s.a.v), bütün imkânları zorlamış, gelen tüm bağışları orduya dağıtmıştı. Elinde onlara verecek tek bir binek bile kalmamıştı. O engin şefkatiyle, kalbi kırılarak onlara şu acı gerçeği söyledi: “Kulte lâ ecidu mâ ahmilukum aleyhi” (Sizi bindirecek bir binek bulamıyorum).

Taşan Gözyaşları ve İmanın Zirvesi Ayetin asıl can alıcı kısmı, bu cevabı duyan o yoksul sahabelerin gösterdiği muazzam tepkidir: “Tevellev ve a’yunuhum tefîdu mined dem’i hazenen” (Üzüntüden gözlerinden yaş dökerek/taşırak dönüp gittiler). Arapçada “tefîdu” kelimesi, sıradan bir ağlamayı değil, bir pınarın veya barajın dolup taşması gibi, gözyaşlarının hıçkırıklarla sel olup akmasını ifade eder. Neden ağlıyorlardı? Allah ve Resulü yolunda canlarını feda etme fırsatını kaçırdıkları için, İslam ordusuyla birlikte o çöl sıcağında ter dökme şerefinden mahrum kaldıkları için ağlıyorlardı. Onların hüznü, dünyalık bir makamı veya parayı kaybetmekten değil; ahiret ticaretini (cihadı) kaçırmaktan kaynaklanıyordu.

İşte Allah Teâlâ, münafıkların o sırıtan, alaycı yüzlerine karşı, bu yoksul sahabelerin gözyaşlarını Kur’an’a bir madalya gibi asmıştır. Allah; cüzdanı boş ama kalbi imanla dolu olan bu yiğitleri, sırf bu gözyaşları ve samimiyetleri sebebiyle kınanmaktan muaf tutmuş ve onları cephede savaşanlarla aynı sevaba (Muhsinler makamına) ortak etmiştir. Bu ayet, İslam’ın şekilciliğe (zahire) değil, kalpteki o saf ve yakıcı ihlasa (samimiyete) ne kadar değer verdiğinin en büyük ispatıdır.

İcma

İslam fıkıh, tasavvuf ve hadis âlimleri; “Kişinin Allah yolunda bir farzı, cihadı veya hayrı yerine getirmeyi bütün kalbiyle arzu etmesine rağmen, maddi imkânsızlık veya fiziksel güçsüzlük nedeniyle bunu yapamaması ve bu durumdan dolayı derin bir hüzün (ve vicdani bir acı) duyması hâlinde, o ameli bizzat yapmış gibi eksiksiz bir sevap kazanacağı ve üzerinden tüm sorumluluğun kalktığı” hususunda icma (görüş birliği) etmişlerdir. Niyetin, mazeret durumunda amelin yerine geçtiği (niyet-i sadıka) Ehl-i Sünnet âlimlerince bu ayete dayandırılmıştır.

Tevbe Suresi’nin 92. Ayeti Işığında Duası

“Allah’ım! Sen, kalplerdeki sessiz hıçkırıkları işiten, gücü yetmediği için mahzun olanların gözyaşlarına kâinatın hazinelerinden daha çok değer veren yüce Rabbimizsin. Bizleri; senin yolunda hizmet edemediğinde içi yanan, dinine omuz veremediğinde gözyaşı döken o samimi (Bekkâîn) kullarının ahlakıyla rızıklandır. Rabbimiz! Cüzdanı dolu olup da kalbi nifakla kararanlardan değil; elleri boş olsa da yüreği senin aşkınla ve davanın derdiyle dolup taşanlardan eyle. Bizleri mazeretlerimizin arkasına sığınanlardan değil, samimiyetimizle affedilenlerden eyle. Amin.”

Tevbe Suresi’nin 92. Ayeti Işığında Hadisler

“Muhakkak ki Medine’de öyle adamlar bıraktınız ki, siz (Tebük’te) hangi yolda yürüseniz ve hangi vadiyi geçseniz onlar da sevapta sizinle beraberdiler. Zira onları mazeretleri (binek bulamamaları) alıkoymuştu.” (Buhari, Megâzî).
“Kim şehit olmayı Allah’tan samimiyetle (kalpten) isterse, yatağında ölse bile Allah onu şehitlerin makamına ulaştırır.” (Müslim).
“Müminin niyeti, amelinden daha hayırlıdır.” (Taberânî).

Tevbe Suresi’nin 92. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye

Peygamber Efendimiz (s.a.v), savaşa gidemediği için ağlayan o yedi sahabenin (Bekkâîn) durumuna kayıtsız kalmamış, Sünnet-i Seniyye’nin o eşsiz vefasını göstermiştir. Ordusuyla birlikte Tebük yolunda yürürken, askerlerine dönüp o ağlayarak geride kalanları anlatmış, “Onlar şu an bizimle beraberdir” diyerek onların o saf gözyaşlarını tüm orduya bir şeref tablosu olarak sunmuştur. Sünnet-i Seniyye; yokluktan dolayı geri kalanları “işe yaramaz” görerek dışlamak değil, onların kalbindeki o samimi acıyı fark edip, onları İslam toplumunun en saygın (manevi makamı en yüksek) bireyleri olarak bağrına basmaktır.

Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler

Gözyaşının İhtişamı: Allah için dökülen gözyaşı, zenginlerin döktüğü altınlardan daha kıymetlidir. Kalbin hüznü, imanın canlı olduğunun en büyük şahididir.
Nifak ile İmanın Ayrımı: Münafık, dinden kaytardığında buna sevinir ve bunu bir başarı sayar. Mümin ise imkânsızlıktan dahi olsa dinden geri kaldığında kendini eksik hisseder ve ağlar. Fark, tepkidedir.
Liderin Acziyeti ve Şeffaflığı: Peygamberimizin onlara “Sizi bindirecek bir şey bulamıyorum” demesi, İslam devletinin ve peygamberin o dönemki imkânsızlığını gizlemeyen şeffaf ve dürüst bir liderlik örneğidir.
Niyetin Ameli Aşması: Kılıç sallayamamak veya orduya katılamamak insanın değerini düşürmez. Gerçek cihad, “keşke yapabilseydim” diyerek yanan o halis niyetin kendisidir.

Özet:

Peygamber’den kendilerini savaşa götürmesi için binek istediklerinde, “Sizi bindirecek bir şey bulamıyorum” cevabını alınca, savaşta harcayacak bir şey bulamadıkları için derin bir üzüntüyle gözyaşı dökerek geri dönen samimi müminlerin (Bekkâîn/Ağlayanlar) üzerine hiçbir sorumluluk ve günah olmadığı bildirilmektedir.

İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı:

Hicretin 9. yılında, Tebük Seferi’ne çıkılacağı günlerde nazil olmuştur. Ordunun hazırlığı sırasında hiçbir malı ve bineği olmadığı hâlde peygamberden kendilerini orduya almasını isteyen, peygamberin binek bulamadığını söylemesi üzerine savaşa katılamayacakları için hıçkıra hıçkıra ağlayarak evlerine dönen yedi (bazı rivayetlere göre dört veya yedi) kişilik sahabe grubunun bu samimi hüznünü tescillemek ve onlara ilahi teselli vermek için inmiştir.

Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı:

91. ayette zayıflara, hastalara ve fakirlere “samimi olmaları şartıyla” günah olmadığı genel bir kural olarak belirtilmişti. 92. ayet, o samimiyetin (nasihatin) en somut, en dramatik ve en gerçekçi örneğini (Ağlayanlar olayını) gözler önüne serdi. Hemen peşinden gelen 93. ayet ise bu tertemiz gözyaşlarının ardından tekrar nifakın o karanlık yüzüne dönerek adaletin tokadını indirecek ve: “Kınanacak olanlar ancak, zengin ve imkânları olduğu hâlde savaşa katılmamak için senden izin isteyenler ve geride kalan kadınlarla oturmaya razı olanlardır. Allah onların kalplerini mühürlemiştir…” diyerek kimin gerçekten kınanmayı hak ettiğini kesin bir çizgiyle belirtecektir.

Sonuç:

Binek bulamadığı için çöl kumlarına basamayanların gözyaşları, meleklerin kanatlarında taşınarak en yüce makamlara ulaşmış ve ebedi bir cennet bineğine dönüşmüştür.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Ayette bahsedilen gözyaşı dökenler (Bekkâîn) kimlerdir?

Tarihte “El-Bekkâîn” (Ağlayanlar) olarak bilinen bu grup, Tebük Seferi’ne katılmak için binek ve erzak bulamayan, peygamberimizden de olumsuz cevap alınca savaşa gidememenin acısıyla ağlayan, içlerinde İrbâd bin Sâriye, Abdullah bin Mugaffel ve Ulbe bin Zeyd gibi isimlerin bulunduğu fakir ama çok samimi 7 (veya 4-7 arası) sahabedir.

2. Neden Peygamberimiz onlara binek sağlayamamıştır?

Tebük Seferi, 30 bin kişilik devasa bir orduyla, kıtlık ve kuraklık zamanında (Ceyşü’l-Usre/Zorluk Ordusu adıyla) yapılıyordu. Gelen tüm yardımlar, develer ve atlar diğer askerlere paylaştırılmıştı; geriye verecek hiçbir şey kalmamıştı.

3. Ayetteki “A’yunuhum tefîdu mined dem’i” ne anlama gelir?

“Gözleri yaşlarla dolup taşıyordu” demektir. Bu ifade, sadece birkaç damla yaş dökmeyi değil; kalpteki derin bir acı, hasret ve üzüntü sebebiyle gözyaşlarının sel gibi, hıçkırıklarla akmasını (feyezan etmesini) ifade eden çok güçlü edebi bir tasvirdir.

4. Gözyaşı dökenlerin hüznü neyden kaynaklanıyordu?

Onların hüznü dünyevi bir şeyden (para, makam veya ölüm korkusundan) değildi. Onlar; Allah’ın dinini savunma, Peygamberle omuz omuza cihad etme ve bu yolda gerekirse şehit olma fırsatını maddi imkânsızlık yüzünden kaçırdıkları için kahroluyorlardı.

5. Münafıkların evde kalmasıyla bu sahabelerin evde kalması arasındaki fark nedir?

Münafıklar; sapasağlamdılar, paraları vardı, yalan söyleyerek geride kaldılar ve bununla “sevindiler”. Bekkâîn (Ağlayanlar) ise; fakirdiler, gitmek için peygambere yalvardılar, gidemeyince de “ağladılar”. Biri kibre ve kaçışa, diğeri ise aşka ve sadakate dayanır.

6. Savaşa katılamayan bu sahabeler sevap kazanmış mıdır?

Kesinlikle evet. Peygamber Efendimiz (s.a.v) Tebük yolunda ordusuna seslenerek, geride kalan bu samimi insanların, niyetlerindeki ihlas sebebiyle orduyla beraber aynı cihad sevabını kazandıklarını açıkça müjdelemiştir.

7. İslam’da “niyetin” amele dönüşememesi durumunda hüküm nedir?

Eğer bir kişi bir ibadeti veya hayrı yapmaya kesin olarak niyet eder, çabalar, ancak elinde olmayan geçerli bir mazeret (hastalık, parasızlık, engel) sebebiyle o ameli gerçekleştiremezse; İslam fıkhına ve inancına göre Allah ona o ameli eksiksiz yapmış gibi tam sevap verir.

8. Bekkâîn (Ağlayanlar) tabiri İslam tarihinde nasıl bir sembol olmuştur?

Bu tabir, maddi gücü olmasa da kalbi Allah davası için çarpan, dinin derdiyle dertlenen ve imkânsızlıklar içinde kıvranırken samimiyetini gözyaşlarıyla ispat eden “İhlaslı Mümin”in (fedakârlığın) en büyük sembolü olmuştur.

9. Bu olay Tebük Seferi’nin hangi yönünü vurgular?

Tebük Seferi’nin bir “Samimiyet Sınavı” (Fâzıha – Ayırt edici) olduğunu vurgular. Savaş fiilen gerçekleşmemiş, Bizans ordusu geri çekilmiştir. Asıl savaş Medine’de; kimin malını feda edeceği, kimin kaçacağı ve kimin gidemediği için ağlayacağı üzerinden “kalplerde” kazanılmıştır.

10. Fakirlik dini sorumlulukları düşürür mü?

Evet. İslam’da zekât, hac, kurban ve (Tebük’teki gibi binek gerektiren) cihad gibi ibadetler mali güce (istitaat) bağlıdır. Fakir birinden bu sorumluluklar tamamen düşer ve yapmadığı için hiçbir günah yüklenmez (Leyse aleyhim haracun).

11. Günümüzde bu ayetten çıkarılacak kişisel ders nedir?

Bir iyilik yapmak veya İslam’a hizmet etmek isteyip de buna imkân (zaman, para, yetenek) bulamayan bir Müslüman, bunun hüznünü samimiyetle kalbinde yaşıyorsa, Allah katında o iyiliği yapmış gibi değer görür. Mazeretlerin arkasına sığınıp sevinmek nifak, mazerete rağmen hüzünlenmek ise imandır.

12. Ağlamak İslam’da zayıflık mıdır?

Dünyevi bir kayıp için feryat figan etmek (isyan) hoş karşılanmaz. Ancak Allah korkusundan, günahlara pişmanlıktan veya Allah yolunda hizmet edememenin verdiği manevi bir eksiklikten dolayı ağlamak; zayıflık değil, imanın ve kalbin diriliğinin (takvanın) en asil göstergesidir.

Etiketler

ALPER