Ateşin Karşısında Duyulacak Büyük Pişmanlık: “Keşke Dönsek”

Kur’an-ı Kerim En’am Suresi 27. Ayeti

Arapça Okunuşu:

وَلَوْ تَرَىٰ إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقَالُوا يَا لَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Türkçe Okunuşu:

Ve lev tera iz vukifu alen nari fe kalu ya leytena nureddu ve la nukezzibe bi ayati rabbina ve nekune minel mu’minin.

Elmalılı Hamdi Yazır Meali:

Onların ateşin kenarına durdurulup da: “Ah ne olurdu, biz dünyaya geri döndürülsek de Rabbimizin âyetlerini yalanlamasak, müminlerden olsak!” dedikleri zamanı bir görsen!

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) En’am Suresi’nin 27. Ayeti Işığında Duası

Bu ayet, geri dönüşü olmayan bir pişmanlığı anlatır. Efendimiz (s.a.v), son nefesi vermeden önce fırsatları değerlendirmek ve ahirette “keşke” dememek için şöyle dua ederlerdi:

“Allah’ım! Ömrün en rezil zamanına (elden ayaktan düşüp bunamaya) döndürülmekten sana sığınırım. Dünya fitnesinden ve kabir azabından sana sığınırım.” (Buhârî, Cihad, 25)

Ayrıca cehennemin o dehşetli duruşundan sığınarak: “Allah’ım! Cehennem azabından, kabir azabından, hayatın ve ölümün fitnesinden ve Mesih Deccal’in fitnesinden sana sığınırım.” (Müslim, Mesâcid, 128)

En’am Suresi’nin 27. Ayeti Işığında Hadisler

Ayetteki “ateşin başında durdurulma” sahnesinin dehşeti hakkında Efendimiz (s.a.v) şöyle buyurmuştur:

“Kıyamet günü cehennem getirilir. Onun yetmiş bin yuları vardır. Her yularından yetmiş bin melek tutup çeker (getirirler).” (Müslim, Cennet, 29)

Dünyaya geri dönme isteğinin imkansızlığı ve ahiretin sonsuzluğu üzerine:

“Kıyamet günü ölüm, alaca bir koç suretinde getirilir. Cennet ile cehennem arasında (bir yerde) kesilir. Sonra şöyle denilir: ‘Ey cennet ehli! Artık ebediyet vardır, ölüm yoktur. Ey cehennem ehli! Artık ebediyet vardır, ölüm yoktur.'” (Buhârî, Rikâk, 51)

En’am Suresi’nin 27. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye

Bu ayet bağlamında Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) sünneti, “fırsatı ganimet bilmek” (iğtinam) prensibidir. O, “Beş şey gelmeden önce beş şeyin kıymetini bilin” (gençlik, sağlık, zenginlik, boş vakit, hayat) buyurarak, pişmanlık günü gelmeden önce harekete geçmeyi öğütlemiştir.

Sünnet-i Seniyye’de bu ayetin pratik karşılığı; her namazı son namazmış gibi kılmak (Müda-i Salât), her geceyi son geceymiş gibi tövbe ile kapatmaktır. Bir Müslümanın, hata yaptığında “sonra düzeltirim” demeyip anında tövbe etmesi, bu ayetteki “geri döndürülsek” feryadını yaşamamak için aldığı nebevi bir tedbirdir. Peygamberimiz (s.a.v), ahiretteki “keşke”leri, dünyadaki “iyi ki”lere çevirmenin yolunu “acele etmek” (hayırda yarışmak) olarak göstermiştir.

Ayetin Detaylı Tefsiri

Ayet, “Ve lev terâ” (Ah bir görsen!) ifadesiyle başlar. Bu hitap, öncelikle Hz. Peygamber’e (s.a.v), dolaylı olarak da Kur’an’ı okuyan her müminedir. “Görsen” kelimesi, olayın kesinliğini ve dehşetini vurgular; yani o sahne o kadar gerçektir ki, sanki şu an gözünün önündeymiş gibi hayal etmelisin.

Sahne şöyledir: “İz vukıfû ale’n-nâr” (Ateşin başında durduruldukları zaman). Buradaki “Vukıfû” fiili, tutuklanmak, bir uçurumun kenarına getirilip bekletilmek, kaçacak yeri kalmamak manasındadır. Mahşer sorgusundan sonra cehennemin tam kenarına, o korkunç manzarayı, alevleri ve azabı görecekleri, sıcaklığını yüzlerinde hissedecekleri o “sıfır noktasına” getirilirler. İşte insan psikolojisinin çöktüğü, bütün inkar perdelerinin yandığı an bu andır.

Bu manzarayı gören inkarcıların ağzından dökülen cümle, tarihin en acı itirafıdır: “Yâ leytenâ nureddu…” (Ah keşke geri döndürülsek!). Arapça’da “Leyte” edatı, olması imkansız dilekler için kullanılır (Gençliğin geri gelmesini istemek gibi). Onlar da artık geri dönüşün (Reenkarnasyon veya ikinci bir şansın) imkansız olduğunu içten içe bilirler ama acının şiddetiyle bu hayali kurmaktan kendilerini alamazlar.

Vaatleri ise şudur: “Ve la nukezzibe bi âyâti Rabbinâ ve nekûne mine’l-mü’minîn” (Rabbimizin ayetlerini yalanlamasak ve müminlerden olsak). Dikkat edilirse, dünyada “eski masallar” dedikleri ayetlere şimdi “Rabbimizin ayetleri” diyerek sahipleniyorlar. Ve o kadar kibirlendikleri müminlerin safına katılmak için yalvarıyorlar. Bu ayet, dünya hayatının bir “sınav”, ahiretin ise “sonuç” yeri olduğunu; sınav kağıdı verildikten sonra cevapları değiştirmenin mümkün olmadığını en çarpıcı şekilde anlatır. Onların bu isteği, idam sehpasındaki bir suçlunun “Beni bırakın, bir daha yapmayacağım” demesi gibidir; çok geç kalınmış bir uyanıştır.

İcma

Tüm İslam alimleri, bu ayet ve benzerlerine dayanarak; ölümden sonra dünyaya geri dönüşün (tenasüh/reenkarnasyon) İslam inancında kesinlikle yeri olmadığı, dünya hayatının “tek seferlik” bir imtihan olduğu konusunda icma etmiştir. Ahiretteki bu taleplerin hepsi reddedilecektir.

Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler

• Son Pişmanlık Fayda Vermez: Geri dönüşü olmayan tek yolculuk ölümdür. Pişmanlık duyulacak işleri, dönüş imkanı varken (dünyada) terk etmek gerekir.

• Görmeden İnanmak: Mümin, cehennemi gözüyle görmüş gibi iman eder ve ona göre yaşar. Kafir ise ancak görünce inanır ama iş işten geçmiştir.

• İmkansız İstekler: Ahirette “Keşke” demek, sadece azabı ve hasreti artırır. Akıllı insan, orada “Keşke” dememek için burada “Keşke”lerini bitirendir.

• Ayetlerin Kıymeti: Dünyada alay edilen ayetler, ahirette “Keşke onları yalanlamasaydık” denilen en büyük kurtuluş reçetesi olarak karşılarına çıkacaktır.

• Vizyon Eğitimi: Allah Teâlâ “Bir görsen” diyerek bize vizyon eğitimi verir; bugünden yarına değil, dünyadan ahirete bakarak plan yapmamızı ister.

Özet:

En’am 27, cehennemin kenarına getirilen inkarcıların, gördükleri dehşet karşısında yaşadıkları derin pişmanlığı ve dünyaya geri dönüp mümin olma yönündeki imkansız arzularını; müminlere ise bu duruma düşmemeleri için bir ibret levhası olarak sunar.

İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı:

Mekke döneminde inmiştir. Müşriklerin dünyadaki şımarık tavırlarının, ahirette nasıl acıklı bir yalvarışa dönüşeceğini göstererek, hem onları uyarmak hem de müminlerin sabrını artırmak amacıyla nazil olmuştur.

Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı:

Önceki ayette (26. ayet) onların hem kendilerini hem başkalarını haktan uzaklaştırdıkları anlatılmıştı. Bu ayet, o uzaklaşmanın son durağını (ateşin kenarını) gösterir. Sonraki ayette (28. ayet) ise Allah Teâlâ, onların bu “geri dönsek iman ederdik” sözlerinin samimiyetini (daha doğrusu samimiyetsizliğini) deşifre edecektir.

Sonuç:

“Keşke” dememek için, “İyi ki”lerle dolu bir hayat yaşamalı; imtihan süresi bitmeden, tövbe kapısı kapanmadan Rabbimizin ayetlerine sımsıkı sarılmalıyız.

En’am Suresi 27. Ayeti Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. “Ve lev terâ” (Bir görsen) hitabı neden kullanılır? Bu, olayın dehşetini anlatmak için kullanılan bir belağat sanatıdır. “O manzara o kadar korkunç ki, tarif edilemez, ancak gözle görülürse anlaşılır” demektir.

2. Allah onları dünyaya geri gönderse inanırlar mıydı? Bir sonraki ayet (En’am 28) buna cevap veriyor: Hayır. Eğer geri gönderilselerdi, korkuları geçince eski hallerine dönerlerdi. Çünkü onların imanı, “gayıb” imanı değil, zoraki bir kabul olurdu.

3. “Vukıfû” (Durduruldular) ifadesi neden “ateşe atıldılar” değil? Çünkü ateşin kenarında bekletilmek, içine atılmaktan psikolojik olarak daha yıkıcı olabilir. Belirsizlik, korku ve ateşi yakından izlemek, azabın manevi başlangıcıdır. Ayrıca henüz hüküm kesinleşmeden önceki o son yüzleşme anıdır.

4. “Yâ leytenâ” (Ah keşke) ifadesi Kur’an’da başka nerede geçer? Kafirlerin toprak olmayı istemesi (Nebe 40), Peygamber’le yol tutmayı istemesi (Furkan 27) gibi birçok yerde bu “imkansız temenni” kalıbı kullanılır.

5. Müslümanlar da cehennemin kenarına gelecek mi? Meryem Suresi 71. ayete göre herkes oraya uğrayacak (Sırat köprüsü cehennemin üzerindedir). Ancak müminler oradan rüzgar gibi geçerken, inkarcılar bu ayetteki gibi orada durdurulup yüzleşeceklerdir.

6. Bu ayet reenkarnasyona bir cevap mıdır? Evet, kesin bir ret cevabıdır. Geri dönüş talebi reddedilmektedir. İnsan sadece bir kez ölür ve bir kez dirilir.

7. Günümüzde bu ayeti nasıl anlamalıyız? Bir trafik kazasında son anda kurtulan veya ölümcül bir hastalıktan dönen insanın “Bana ikinci bir şans verildi” demesi gibi; biz de her sabah uyandığımızda “Hala hayattayım, demek ki tövbe etmek ve imanımı yaşamak için hala şansım var” demeliyiz.

8. Neden “Rabbimizin ayetleri” diyorlar? Çünkü artık perde kalkmıştır. Dünyada “Muhammed’in sözleri” diyorlardı, orada gerçeği bütün çıplaklığıyla görüp ayetlerin sahibini (Rablerini) ikrar etmek zorunda kalırlar.