Cahiliye Hükmünü mü Arıyorlar? En Güzel Hüküm Kimindir?

Kur’an-ı Kerim Mâide Suresi, 50. Ayet-i Kerimede Anlatılmak İstenenler

Bu ayet, bir önceki ayetlerde Allah’ın indirdiği hükümlerle hükmetmekten yüz çeviren, kendi heva ve heveslerine uyan kimselerin durumunu ele alır. Bu tür kişilerin, ilahi hükümler yerine “câhiliye hükmünü” aradıklarını belirterek, bu tavrın ne kadar büyük bir sapkınlık olduğunu vurgular. Ayet, aynı zamanda, gerçek anlamda “yakîn” (kesin bilgi ve iman) sahibi olan bir toplum için, Allah’ın hükmünden daha güzel ve daha adil bir hüküm olamayacağını ilan eder. Bu, ilahi adaletin her türlü insan yapımı sistemden üstün olduğunu ve kurtuluşun ancak bu adalete teslim olmakla mümkün olacağını gösteren retorik bir ifadedir.

Ayet-i Kerime

Arapça Okunuşu: أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ ۚ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ

Elmalılı Hamdi Yazır Meali: Yoksa cahiliyye hükmünü mü arıyorlar? Kesinlikle bilen bir toplum için Allah´tan daha güzel hüküm veren kim olabilir?

Türkçe Okunuşu: E fe hukmel câhiliyyeti yebgûn(yebgûne), ve men ahsenu minallâhi hukmen li kavmin yûkınûn(yûkınûne).

Mâide Suresi’nin 50. Ayeti Işığında Dualar

Bu ayet, mümini, her türlü cahiliye anlayışından ve Allah’ın hükmü dışındaki sistemlerden uzak durmaya teşvik eder. Bu doğrultuda şu dualar edilebilir:

• “Ya Rabbî! Bizi, Senin hükmünden daha güzeli olduğunu sanarak cahiliye hükümlerini arayanlardan eyleme. Kalbimizi imanla, aklımızı hikmetle doldur ki, her durumda Senin hükmünün mutlak adalet ve hakikat olduğunu idrak edelim. Bizi, zalimlerden ve fasıklardan ayır.”
• “Allah’ım! Bize, sadece Senin rızanı esas alarak hüküm verenlerden olmayı nasip et. İnsanların heveslerinden, cahiliyenin karanlıklarından ve şeytanın aldatmalarından bizleri koru. Bizi, Senin hükmüne kesin bir imanla bağlananlardan eyle. Amin.”

Hadisler ve Sahabe Uygulamaları Bölümü

Hz. Peygamber (s.a.v) Medine döneminde, Yahudilerin kendi aralarında çıkan ihtilafları çözmek için kendisine gelmelerini, ancak işlerine gelmeyen durumlarda hükümden yüz çevirmelerini kınamıştır. Bu durum, ayetteki “câhiliye hükmü” arayışının somut bir örneğidir. Sahabeler, bu ayetten aldıkları dersle, tüm hukuki ve toplumsal meselelerde Kur’an’ın ve Sünnet’in hükmünü esas almışlar, adaleti tesis etme konusunda hiçbir beşeri kaygıya kapılmamışlardır.

İcma Bölümü

İslam alimleri, bu ayette geçen “câhiliye hükmü” tabirinin, İslam’dan önceki dönemdeki batıl ve adaletsiz kanunları ifade ettiği konusunda icma etmiştir. İslam’ın getirdiği hükümlere karşı, şahsi çıkarlar veya heva ve hevesler doğrultusunda karar vermenin de bir tür modern cahiliye hükmü sayılacağı konusunda alimler görüş birliğindedir. Allah’ın hükmünden daha güzel bir hüküm aramanın, imanı zedeleyen bir fiil olduğu hususunda da ittifak vardır.

Sünnet-i Seniyye Bölümü

Sünnet, bu ayetteki ilahi emrin, yani Allah’ın indirdiğiyle hükmetmenin en güzel örneğidir. Peygamberimiz (s.a.v), Yahudilerin kendi dinlerine göre recm (taşlama) cezasından kaçınmak için kendisine başvurmalarına karşılık, onlara Tevrat’ın asıl hükmünü uygulamıştır. Bu, adalet ve hakkaniyetin, muhatabın kim olduğuna veya kendi kişisel menfaatlerine bakılmaksızın, ilahi yasalara göre tesis edilmesi gerektiğini gösterir. Bu ayet, Peygamberimizin, cahiliye dönemi uygulamalarından ne kadar uzak durduğunu ve müminlere adaleti nasıl öğrettiğini ortaya koyar.

Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler

1. Cahiliye ve İslam Arasındaki Fark: Ayet, Allah’ın hükmü ile cahiliye hükmü arasında net bir ayrım yapar. Allah’ın hükmü mutlak adalet ve hikmet içerirken, cahiliye hükmü hevesler, zulüm ve adaletsizlikle doludur.
2. Yakîn (Kesin İman) ve Hüküm: Ayetteki “kesinlikle bilen bir toplum için” ifadesi, Allah’ın hükmünün güzelliğini ve adaletini tam olarak idrak etmenin ancak güçlü bir iman ve yakîn sahibi olmakla mümkün olduğunu gösterir.
3. Hukukun Kaynağı: Bu ayet, bir toplumun hukuki ve siyasi sisteminin nihai kaynağının Allah’ın hükümleri olması gerektiğini vurgular. Bu hükümlerden yüz çevirmek, toplumu cahiliyeye geri döndürür.
4. İlahi Adaletin Üstünlüğü: “Allah’tan daha güzel hüküm veren kim olabilir?” retorik sorusu, Allah’ın adaletinin mutlak ve tartışmasız olduğunu, O’nun hükmünden daha iyi bir sistem kurulamayacağını gösterir.

Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı Bölümü

Bu ayet, bir önceki Mâide 49. ayette Peygamber’e, insanlar arasında Allah’ın indirdiğiyle hükmetme emrinin ardından gelir. Ayet, bu emre karşı çıkanların zihniyetini, yani “cahiliye hükmünü” aradıklarını ortaya koyarak, bu ikiyüzlü duruşun köklerine iner. Ardından gelen Mâide 51. ayet ise, bu meseleyi daha da derinleştirerek, müminlere Yahudi ve Hristiyanları dost edinmekten sakınmalarını emreder. Böylece, ilahi hükümlere karşı gelenlerle dostluk kurmanın, onları bir otorite olarak kabul etmenin, Müslümanların imanını tehlikeye atacağını vurgular.

Mâide Suresi ve İlgili Konular Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. “Cahiliye hükmü” (hukmul câhiliyyeti) ne demektir? “Cahiliye hükmü”, İslam’dan önceki dönemde var olan, ilahi vahye dayanmayan, kişisel heva ve heveslere, keyfi uygulamalara ve toplumsal zulümlere dayalı tüm kanun, yargı ve yönetim sistemlerini ifade eder.
2. Ayet, “Allah’tan daha güzel hüküm veren kim olabilir?” sorusuyla neyi vurgular? Bu retorik soru, Allah’ın hükmünün mutlak adalet ve hikmet içerdiğini ve yaratılmış hiçbir varlığın, ilahi hükmün üstünde bir adalet sistemi kuramayacağını vurgular.
3. Ayetteki “yûkınûn” (kesin olarak bilen) kelimesinin önemi nedir? Bu kelime, Allah’ın hükmünün üstünlüğünü ve adaletini tam olarak anlamanın, sadece akılla değil, aynı zamanda kalben ve kesin bir imanla (yakîn) mümkün olduğunu gösterir.
4. Bu ayet, İslam’ın adalet sistemini nasıl tanımlar? Ayet, İslam’ın adalet sisteminin, sadece Kur’an ve Sünnet’e dayalı olduğunu ve bu sistemin, tüm çağ ve coğrafyalarda geçerli olan evrensel bir adalet sunduğunu belirtir.
5. Yahudilerin Tevrat’ı bilerek başka bir hüküm aramaları, ayette nasıl değerlendirilir? Bu durum, onların imanlarının samimi olmadığını, dini kendi çıkarları için kullandıklarını ve bu tutumun onları “cahiliye hükmü” arayışına ittiğini gösterir.
6. Ayetin “insanların çoğu yoldan çıkanlardır” ifadesiyle bir bağlantısı var mı? Evet, bu ayet, Mâide 49’daki bu ifadenin bir devamıdır. İlahi hükümlerden yüz çevirmenin, insanların çoğunluğunun ortak kaderi olduğunu ve bu durumun bir musibet getireceğini vurgular.
7. “Fesat” ve “zulüm” kavramları, “cahiliye hükmü” ile nasıl ilişkilidir? Fesat ve zulüm, cahiliye hükmünün doğal sonuçlarıdır. Allah’ın hükümleriyle hükmedilmeyen bir yerde, adaletsizlik ve bozgunculuk kaçınılmaz hale gelir.
8. Bu ayet, Müslümanların kendi aralarındaki anlaşmazlıklarda ne yapması gerektiğini öğütler? Bu ayet, Müslümanların tüm anlaşmazlıklarında, Kur’an ve Sünnet’in hakemliğine başvurması ve ilahi hükümlere tam bir teslimiyet göstermesi gerektiğini öğretir.
9. Ayette, ilahi hükme uymamanın farklı cezaları nasıl anlatılır? Mâide Suresi’nde, ilahi hükme uymayanlar için farklı sıfatlar (kâfir, zalim, fasık) kullanılır. Bu, hükümden sapmanın derecesine göre, günahın da farklı boyutlarda olduğunu gösterir.
10. Tevrat’ın tahrif edildiği bu ayette dolaylı olarak nasıl ima edilir? Ayette, Yahudilerin Tevrat’ın hükmünü bilmelerine rağmen ondan yüz çevirmeleri, ilahi hükmün çarpıtılması ve gizlenmesinin, onlarda bir alışkanlık haline geldiğini ima eder.
11. “Hüküm” kelimesi ayette nasıl bir anlam taşır? “Hüküm”, hukuki bir kararın yanı sıra, bir yaşam tarzını ve toplumsal düzeni belirleyen temel bir ilke olarak da anlaşılabilir.
12. Bu ayet, Peygamberimizin ahlakı hakkında ne söyler? Bu ayet, Peygamberimizin, Allah’ın emirlerine karşı, insanların kişisel heves ve arzularına boyun eğmeyen, adaletli ve kararlı bir lider olduğunu gösterir.
13. “Fısk” kelimesi bu ayetle nasıl ilişkilidir? Fısk, Allah’ın yolundan sapmak ve isyan etmektir. Ayet, Allah’ın hükmünü terk etmenin ve cahiliye hükmünü aramanın, bu yoldan çıkmanın en belirgin tezahürlerinden biri olduğunu gösterir.