İzzet ve Şerefi Kâfirlerin Yanında Arayanların Yanılgısı

Kur’an-ı Kerim, Nisa Suresi, 139. Ayet-i Kerimede Anlatılmak İstenenler

Bu ayet, bir önceki ayette kendilerine elem verici bir azap “müjdelenen” münafıkların, bu azabı neden hak ettiklerini, onların en temel ve en belirgin ihanet alametlerini deşifre ederek açıklar. Ayete göre, münafıklar o kimselerdir ki;

1) Dost Seçimindeki İhanet: Onlar, iman kardeşliği bağını kopararak, mü’minleri bırakıp kâfirleri dost (evliyâ), sırdaş ve müttefik edinirler. Bu, onların sadakatlerinin ve bağlılıklarının nerede olduğunun en net göstergesidir.

2) Sahte İzzet Arayışı: Peki, neden bu ihaneti işlerler? Onlar, bu ittifakla kâfirlerin yanında izzet (şeref, güç, onur) mı arıyorlar? Ayet, onların bu beklentilerini, retorik bir soruyla sorgular ve asıl gerçeği ilan eder.

3) İzzetin Gerçek Kaynağı: Onların bu arayışı beyhudedir, çünkü “izzet, bütünüyle yalnızca Allah’a aittir.” Gerçek ve kalıcı olan şeref, onur ve güç, kâfirlerin yanında değil, ancak ve ancak her şeyin sahibi olan Allah’ın yanında ve O’na itaat etmekle bulunur. Kâfirleri dost edinerek izzet arayanlar, eninde sonunda hem dünyada hem de ahirette zillete (aşağılanmaya) mahkûm olurlar. Bu ayet, bir insanın veya bir toplumun, dost ve düşman seçiminin, onun imanının bir göstergesi olduğunu ve gerçek izzetin kaynağının neresi olduğunu unutanların, nasıl onursuz bir yola saptığını ortaya koyar.

Ayet-i Kerime

Arapça Okunuşu: اَلَّذ۪ينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِر۪ينَ اَوْلِيَٓاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِن۪ينَؕ اَيَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَاِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَم۪يعًاؕ

Elmalılı Hamdi Yazır Meali: Onlar, müminleri bırakıp kâfirleri dost edinirler. İzzeti (şerefi) onların yanında mı arıyorlar? Halbuki bütün izzet, tamamen Allah´a aittir.

Türkçe Okunuşu: Ellezîne yettehızûnel kâfirîne evliyâe min dûnil mu’minîn(mu’minîne), e yebtegûne indehumul izzete fe innel izzete lillâhi cemîâ(cemîan).

Nisa Suresi’nin 139. Ayeti Işığında Dualar

Bu ayet, mü’mini, dostluklarını ve ittifaklarını, iman ekseninde kurmaya davet eder. Gerçek izzetin ve şerefin, dünyevi güçlerde veya kalabalık kâfir topluluklarında değil, sadece ve sadece Allah’a olan iman ve teslimiyette olduğunu öğretir. Mü’minin duası, bu izzet şuuruna sahip olmak ve sahte izzet kaynaklarına aldanmamaktır.

İzzet ve Onur Duası: “Ya Rabbi! Bizi, izzeti ve şerefi, mü’minleri bırakıp kâfirlerin yanında arayanların zilletinden muhafaza eyle. Bize, bütün izzetin sadece Senin katında olduğu şuurunu nasip et. Bizi, sadece Sana kulluk ederek izzet bulan, Senden başkasına boyun eğmeyerek onurunu koruyan mü’minlerden eyle.”

Dost Seçiminde Basiret Duası: “Allah’ım! Bize, dost (veli) seçiminde basiret ver. Bizi, mü’minleri bırakıp kâfirlere sığınanların, onlarla ittifak kuranların durumuna düşürme. Dostluğumuzu ve sadakatimizi, Senin dostlarına has kıl. Kalplerimizi, mü’minlere karşı sevgi ve merhametle, kâfirlere karşı ise izzet ve mesafeyle doldur.”

Nisa Suresi’nin 139. Ayeti Işığında Hadisler ve Sahabe Uygulamaları

Ayette kınanan “kâfirleri dost edinme” tavrı, İslam’da “velâ ve berâ” akidesinin temelini oluşturur.

Velâ ve Berâ Akidesi: İslam inancının temel direklerinden biri olan “Velâ ve Berâ”, “Allah için sevmek ve Allah için buğzetmek” demektir. Bir mü’min, Allah’ı, Peygamber’i ve mü’minleri “dost (veli)” edinir (Velâ); Allah’a, Peygamber’e ve mü’minlere düşman olan kâfirlerden, şirkten ve küfürden ise “uzak durur” ve onlara kalben buğzeder (Berâ). Peygamber Efendimiz (s.a.v), imanın en sağlam kulpunun bu olduğunu belirtmiştir. Bu ayet, “berâ” ilkesini terk edip, kâfirleri “velî” edinen münafıkların, imanlarının temelini nasıl yıktıklarını gösterir.

Nisa Suresi’nin 139. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye

Peygamber Efendimiz (s.a.v), Medine’de, bu ayetin yasakladığı tehlikeli ittifaklara karşı ümmetini sürekli uyarmıştır.

Münafıkların İttifakları: Medine’deki münafıklar, sürekli olarak Müslümanların aleyhine, Mekkeli müşriklerle veya Medine’deki Yahudi kabileleriyle gizli ittifaklar kurmaya çalışıyorlardı. Çünkü onlar, Müslümanların geleceğinden emin değillerdi ve güç kimdeyse onun yanında yer alarak kendilerini garantiye almak istiyorlardı. Ayet, onların bu “izzeti kâfirlerin yanında arama” stratejisini deşifre eder.

İzzetin Kaynağı Olarak İslam: Peygamberimiz, ashabına her zaman gerçek izzetin İslam’da olduğunu öğretmiştir. Hz. Ömer’in (r.a.) meşhur sözü bu ruhu yansıtır: “Biz, Allah’ın İslam ile izzetlendirdiği bir kavimiz. Her ne zaman izzeti İslam’dan başka bir şeyde ararsak, Allah bizi zillete düşürür.”

Adaletli İlişkiler: Kâfirleri “veli” (stratejik müttefik, sırdaş) edinmek yasaklanırken, Sünnet, onlarla adil ve dürüst insani ve ticari ilişkiler kurmayı yasaklamamıştır. Peygamberimiz, Müslümanlara düşmanlık etmeyen Yahudilerle ve müşriklerle komşuluk ve ticaret yapmıştır. Önemli olan, bu ilişkinin, mü’minlere karşı bir ittifaka ve ihanete dönüşmemesidir.

Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler

Bu ayet, nifakın temel bir alametini ve imanın bir gereğini ortaya koyar:

1. Nifakın Alameti: Yanlış Dostluk: Bir insanın kiminle dost ve müttefik olduğu, onun kimliğinin ve sadakatinin en büyük göstergesidir. Mü’minleri bırakıp, İslam’a ve Müslümanlara düşman olan kâfirleri stratejik ortak ve sırdaş edinen bir kimsenin, “ben mü’minim” iddiası samimi değildir.
2. İzzetin Yanlış Adreste Aranması: Ayet, münafığın psikolojisini tahlil eder. O, zayıf karakterli olduğu için, izzeti ve gücü her zaman dışarıda, o an için güçlü görünen tarafta arar. Onların, kâfirlerin yanında izzet araması, aslında kendi içlerindeki zilletin ve özgüvensizliğin bir yansımasıdır.
3. Mutlak İzzet İlkesi: “Şüphesiz izzet, bütünüyle yalnızca Allah’a aittir” ilkesi, bir Tevhid beyanıdır. Gerçek ve kalıcı olan şeref, onur, güç ve üstünlük, ne parayla, ne makamla, ne ordularla ne de kâfirlerle ittifakla elde edilebilir. Bütün bunların tek kaynağı Allah’tır ve O, bu izzeti ancak Kendi dostlarına (evliyâsına) lütfeder.
4. Sorgulayıcı Üslup: “İzzeti onların yanında mı arıyorlar?” sorusu, onların bu çabasının ne kadar ahmakça ve beyhude olduğunu gösteren, alaycı ve kınayıcı bir sorudur.

Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı

• Önceki Ayet (Nisa Suresi 138. Ayet): 138. ayet, “Münafıklara elem verici bir azabı müjdele” diyerek, genel bir hüküm ve teşhis koymuştu. Bu 139. ayet ise, o münafıkların kimler olduğunu ve bu azabı neden hak ettiklerini, onların en temel özelliklerinden birini (“mü’minleri bırakıp kâfirleri dost edinmeleri”) açıklayarak, bir önceki ayeti delillendirir ve tefsir eder.
• Sonraki Ayet (Nisa Suresi 140. Ayet): Bu 139. ayet, münafıkların, izzet aramak için kâfirlerin meclislerine ve dostluklarına koştuklarını belirtti. Bir sonraki 140. ayet ise, mü’minlere, o kâfirlerin meclislerinde ne yapmaları (veya yapmamaları) gerektiği konusunda net bir talimat verecektir: “O, size Kitap’ta indirmiştir ki: Allah’ın ayetlerinin inkâr edildiğini ve onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman, başka bir söze dalıncaya kadar onlarla beraber oturmayın. Yoksa siz de onlar gibi olursunuz.” Bu, münafıkların yaptığı gibi onlarla dostluk kurmak bir yana, onların küfür meclislerinde oturmanın bile yasaklandığını gösterir.

Özet:

Nisa Suresi’nin 139. ayetinde, bir önceki ayette bahsedilen münafıkların en belirgin özelliği tanımlanır. Onlar, iman kardeşliği bağını hiçe sayarak, mü’minleri bırakıp, İslam’a düşman olan kâfirleri kendilerine dost, sırdaş ve müttefik (evliyâ) edinen kimselerdir. Ayet, onların bu ihanetlerinin arkasındaki sebebin, kâfirlerin yanında izzet, şeref ve güç arama yanılgısı olduğunu, retorik bir soruyla ortaya koyar. Ardından, bu arayışlarının ne kadar boş olduğunu, çünkü gerçek ve mutlak olan bütün izzetin sadece ve sadece Allah’a ait olduğu gerçeğini ilan ederek, onları kınar.

Sure ve İlgili Konular Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. “Evliyâ” (dostlar) kelimesi burada ne anlama gelir?
   • Bu kelime, sıradan bir arkadaşlıktan veya komşuluk ilişkisinden daha derin bir anlam taşır. Bu bağlamda, “sırdaş, stratejik müttefik, yönetici, koruyucu, kayıtsız şartsız güvenilen” gibi anlamlara gelir. Ayetin yasakladığı, bu tür bir velayet ve ittifak ilişkisidir.
2. Bu ayet, Müslümanların gayrimüslimlerle her türlü ilişki kurmasını yasaklar mı?
   • Hayır. İslam, Müslümanlara düşmanlık etmeyen gayrimüslimlerle adaletli, iyi ve insani ilişkiler (komşuluk, ticaret, yardımlaşma vb.) kurmayı yasaklamaz. Ayetin yasakladığı, Müslümanların aleyhine olacak şekilde, kâfirlerle gizli veya açık ittifaklar kurmak ve onlara tam bir bağlılık göstermektir.
3. “İzzet” nedir ve nasıl kazanılır?
   • İzzet, şeref, onur, üstünlük ve saygınlık demektir. Bu ayete göre, gerçek ve kalıcı izzet, insanlardan veya maddi güçlerden değil, sadece İzzet Sahibi (el-Azîz) olan Allah’tan istenir ve O’na iman edip itaat etmekle kazanılır.
4. Bu ayetin günümüzdeki yansıması nedir?
   • Günümüzde de, kendi Müslüman kimliğinden utanarak veya zayıflık hissederek, izzeti ve gücü, İslam’a düşman olan ideolojilerde, devletlerde veya kültürlerde arayan, onlara yaranmaya ve onlar gibi olmaya çalışan her Müslüman veya Müslüman toplumu, bu ayetin uyarısına muhataptır.
5. Bu ayetin ana mesajı nedir?
   • Dostunu ve müttefikini iyi seç, çünkü bu senin kimliğini ve sadakatini gösterir. Gerçek izzeti ve şerefi, asla Allah’ın düşmanlarının yanında arama; çünkü bütün izzetin tek kaynağı Allah’tır.
6. Bu ayet, bir sonraki ayete nasıl bir zemin hazırlar?
   • Bu ayet, münafıkların kâfirlerle olan “dostluk” ilişkisini anlattı. Bir sonraki ayet (140), mü’minlerin, o kâfirlerin bulundukları “meclislerle” olan ilişkilerinin nasıl olması gerektiğini (onlarla oturmamaları gerektiğini) belirterek, bu mesafeyi daha da netleştirecektir.
7. “Min dûni’l-mü’minîn” (mü’minleri bırakıp) ifadesi neyi vurgular?
   • Bu ifade, onların bu eyleminin, sadece bir siyasi tercih değil, aynı zamanda iman kardeşliği bağına bir ihanet olduğunu vurgular. Onlar, kendi öz kardeşlerini bırakıp, düşmanla işbirliği yapmaktadırlar.
8. Neden izzeti onların yanında arıyorlar?
   • Çünkü münafık, imanı zayıf olduğu için, gücü, zahiren gördüğü şeylerde arar. O dönemde kâfirler, sayıca ve maddeten daha güçlü göründükleri için, münafıklar, geleceği onlarda görerek kendilerini garantiye almaya çalışıyorlardı.
9. Ayetin üslubu nasıldır?
   • Ayet, önce münafıkların eylemini bir “tespit” olarak sunar. Sonra, bu eylemin arkasındaki motivasyonu “alaycı bir soruyla” sorgular. Ve en sonunda da, evrensel bir “ilkeyi” ilan ederek onların bu arayışlarını temelden çürütür.
10. Ayetin özeti nedir?
    • Mü’minleri bırakıp kâfirleri dost edinen münafıklar, izzeti yanlış adreste arıyorlar. Bilmiyorlar mı ki, bütün izzet Allah’a aittir.