Hz. Zekeriyya: Rabbim, Benim Nasıl Bir Oğlum Olabilir?

Kur’an-ı Kerim Âl-i İmrân Suresi 40. Ayeti

Arapça Okunuşu: قَالَ رَبِّ اَنّٰى يَكُونُ ل۪ي غُلَامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَاَت۪ي عَاقِرٌؕ قَالَ كَذٰلِكَ اللّٰهُ يَفْعَلُ مَا يَشَٓاءُ

Türkçe Okunuşu: Kâle rabbi ennâ yekûnu lî ġulâmun ve kad belaġaniye-lkiberu vemraetî ‘âkir(un)(s) kâle keżâlika(A)llâhu yef’alu mâ yeşâ(u).

Elmalılı Hamdi Yazır Meali: Zekeriyya: «Rabbim! Ben artık iyice kocamış, karım da kısır iken, nasıl benim bir oğlum olabilir?» dedi. Allah: «Öyledir, ama Allah dilediğini yapar» buyurdu.

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) Âl-i İmrân Suresi’nin 40. Ayeti Işığında Duası

Bu ayet-i kerime, bir önceki ayette aldığı mucizevi müjde karşısında Hz. Zekeriyya’nın insani hayretini ve şaşkınlığını dile getirir. Onun sorusu bir şüphe değil, ilahi kudretin nasıl tecelli edeceğine dair bir hayret ve anlama arzusudur. İlahi cevap ise nettir: “Allah dilediğini yapar.” Bu ayet, mü’mini, sebeplerin tükendiği yerde Allah’ın kudretine sığınmaya ve bu kudret karşısında hayret ve teslimiyetle dua etmeye yönlendirir.

1. Hayretin Duaya Dönüşmesi: Mü’min, Allah’ın kâinattaki veya kendi hayatındaki bir mucizesine, bir lütfuna şahit olduğunda, tıpkı Hz. Zekeriyya gibi hayrete düşebilir. Bu hayret, isyana veya şüpheye değil, Allah’ın azametini daha derinden idrak etmeye ve O’na daha büyük bir teslimiyetle yönelmeye vesile olmalıdır. Bu şuurla şöyle dua edilir: “Ya Rabbi! Senin kudretin karşısında aklımın durduğu, sebeplerin tükendiği anlarda, Zekeriyya peygamberinin hayretini ve teslimiyetini bana da nasip eyle. Bu nasıl olur?’ diye sormayı, bir şüphe için değil, sadece Senin kudretinin tecellisini daha iyi anlamak ve imanımı artırmak için bana ilham et. Bizi, hayretini imana ve şükre dönüştüren kullarından kıl.”

2. “İmkânsız” Durumlarda Allah’a Sığınma Duası: Hz. Zekeriyya’nın durumu (ileri yaş ve eşinin kısırlığı), beşeri ölçülerle tamamen imkânsızdı. Ayetteki “Allah dilediğini yapar” cevabı, en imkânsız durumlarda olanlar için en büyük ümit kapısıdır. “Ey dilediğini dilediği gibi yapan Allah’ım! Benim durumum ne kadar imkânsız görünürse görünsün, Senin ‘Ol’ demenle her şeyin mümkün olacağına iman ettim. Yaşlı Zekeriyya’ya ve kısır olan zevcesine evlat lütfettiğin gibi, benim de içinde bulunduğum bu zorluktan bir çıkış yolu yarat ve hakkımda hayırlı olanı bana nasip et. Şüphesiz Senin kudretine hiçbir sebep engel olamaz.”

Bu ayet, bizlere, aklımızın sınırlarının Allah’ın kudretinin sınırı olmadığını, O’nun sebeplerle bağlı olmadığını ve en büyük duanın, O’nun “dilediğini yapacağı” hakikatine tam bir teslimiyetle boyun eğmek olduğunu öğretir.

Âl-i İmrân Suresi’nin 40. Ayeti Işığında Hadisler

Hz. Zekeriyya’nın bu hayret dolu sorusuna benzer durumlar, başka peygamberlerin kıssalarında da görülür ve hadis-i şeriflerde bu durumlardaki peygamber tavrı övülür.

1. Hz. İbrahim ve Hz. Sâre’nin Durumu: Hz. Zekeriyya’nın durumu, Hz. İbrahim’in durumuyla büyük bir benzerlik gösterir. Melekler, çok yaşlı olan Hz. İbrahim ve kısır olan eşi Hz. Sâre’ye bir çocuk (İshak) müjdelediklerinde, Hz. Sâre de hayretle gülmüş ve şöyle demiştir: “Vay başıma gelene! Ben ihtiyar bir kadın, şu kocam da bir pir iken çocuk mu doğuracağım? Bu gerçekten çok şaşılacak bir şey!” Melekler ona şöyle cevap verdiler: “Allah’ın işine mi şaşıyorsun? Ey ev halkı! Allah’ın rahmeti ve bereketleri sizin üzerinizdedir.” (Hûd, 11/72-73). Bu kıssa, ayetteki Hz. Zekeriyya’nın tepkisinin, bir peygamber için bile ne kadar doğal ve insani bir hayret olduğunu gösterir. Bu, bir kusur değil, mucize karşısındaki fıtrî bir tepkidir.

2. Allah Dilediğini Yapar: Ayetteki “Allah dilediğini yapar” ilkesi, İslam akidesinin temelidir. Peygamber Efendimiz (s.a.v), bu ilkeyi her fırsatta vurgulamıştır. O, her şeyin Allah’ın dilemesi (meşîet) ile olduğunu öğretirdi. Bir hadis-i şerifte şöyle buyrulur: “Allah’ın dilediği olur, dilemediği olmaz.” (Ebû Dâvûd, Edeb, 101). Bu kısa ve öz ifade, ayetin en net açıklamasıdır. Sebepler ne olursa olsun, sonuçta hüküm ve irade sadece Allah’a aittir.

Bu hadisler ve kıssalar, ayetin, peygamberlerin de beşer olduğunu, olağanüstü olaylar karşısında hayrete düştüklerini, ancak bu hayretlerinin asla Allah’ın kudretinden bir şüphe içermediğini ve nihayetinde “Allah dilediğini yapar” hakikatine tam bir teslimiyet gösterdiklerini ortaya koyar.

Âl-i İmrân Suresi’nin 40. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) Sünneti, bu ayetteki diyalogdan çıkarılacak dersleri hayatımıza nasıl uygulayacağımızı gösterir.

1. Hayret ve Şüpheyi Ayırt Etme Edebi: Sünnet, ilahi bir emir veya mucize karşısında, inkâr veya şüphe anlamına gelecek bir “nasıl olur?” sorusunu yasaklar. Ancak, anlamak ve hikmetini kavramak amacıyla veya hayretini ifade etmek için soru sormayı öğretir. Hz. Zekeriyya’nın sorusu, ikincisine bir örnektir. O, bir önceki ayette Hz. Meryem’e gelen rızka şahit olarak zaten Allah’ın kudretini görmüştü. Dolayısıyla onun sorusu, “Bu imkânsız” demek değil, “Ya Rabbi, bu muhteşem kudretin nasıl tecelli edecek, merak ediyorum” demektir. Bu, Sünnet’in öğrettiği ince bir edeptir.

2. Sebeplerin Ötesindeki Kudrete İman: Peygamberimiz (s.a.v), hayatı boyunca sebeplere riayet etmiş, ancak kalbini asla sebeplere bağlamamıştır. O, Uhud’da zırhını giymiş (tedbir), ama zaferi zırhtan değil Allah’tan beklemiştir. O, Bedir’de orduyu en iyi şekilde düzenlemiş (tedbir), ama zaferi getirenin sayısal üstünlük değil, Allah’ın iradesi olduğunu bilmiştir. Bu, “Allah dilediğini yapar” ilkesinin hayata geçirilmesidir. Sebepler dünyasında yaşa, ama kalbin Sebepleri Yaratan’a bağlı olsun.

3. Mucize Karşısında Peygamberî Tavır: Peygamberimiz’in (s.a.v) kendi hayatında da birçok mucize gerçekleşmiştir (parmaklarından su akması, ayın yarılması vb.). O, bu mucizeler gerçekleştikten sonra asla gururlanmamış, bunları kendi gücüne atfetmemiş, daima “Allah dilediğini yapar” diyerek Allah’ın kudretini vurgulamıştır. Bu, mucizeye şahit olan veya mazhar olan bir mü’minin nasıl bir tavır takınması gerektiğini gösteren bir Sünnet’tir.

Sünnet, bu ayetin, imanın, aklın sınırlarını aştığı yerde başladığını; mü’minin, aklının almadığı olaylar karşısında şüpheye değil, Allah’ın mutlak iradesine teslimiyete sarılması gerektiğini öğrettiğini gösterir.

Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler

Bu kısa diyalog, Allah-insan ilişkisi ve ilahi kudret hakkında temel dersler içerir:

1. Peygamberlerin Beşerî Yönü: Ayet, peygamberlerin de bizler gibi birer insan olduğunu, şaşırdıklarını, hayret ettiklerini gösterir. Bu, onların ulaşılamaz varlıklar değil, bizler için en güzel örnekler olduğunu hatırlatır. Onların imanı, insani duygularını yok etmemiş, aksine bu duyguları en doğru şekilde Rabb’lerine yöneltmelerini sağlamıştır.
2. Sebepler Perdesi: Allah, bu dünyada genellikle işlerini sebepler perdesi altında yapar. Ancak bu ayet, O’nun bu sebeplere mahkûm olmadığını, dilediği zaman bu perdeyi kaldırıp doğrudan kudretiyle iş yapabileceğini gösterir. Yaşlılık ve kısırlık birer sebeptir, ama Allah, bu sebeplerin ötesinde dilediğini yapar.
3. İlahi Kudretin Nihai Referans Olması: Hz. Zekeriyya’nın sorusuna verilen cevap, bir dizi bilimsel veya felsefi açıklama değildir. Cevap, kısa, net ve kesindir: “Öyledir (yani durumun imkânsız göründüğü doğrudur), ama Allah dilediğini yapar.” Bu, bütün tartışmaları bitiren nihai referanstır. Her şeyin açıklamasının sonunda O’nun dilemesi ve iradesi vardır.
4. Daha Büyük Mucizeye Hazırlık: Bu kıssa, Kur’an’ın genel anlatı stratejisi içinde bir hazırlık niteliği taşır. Dinleyici, Allah’ın yaşlı ve kısır bir çiftten çocuk yaratabileceğini öğrendikten sonra, bir sonraki aşama olan babasız bir çocuk (Hz. İsa) yaratabileceği mucizesini kabullenmeye zihnen daha hazır hale gelir. Kur’an, mucizeleri bile bir tedric (aşamalı anlatım) ile sunar.

Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı:

• Önceki Ayet (Âl-i İmrân 39): Önceki ayet, meleklerin Hz. Zekeriyya’ya Hz. Yahya’yı müjdelemesiydi. Bu ayet (40), bu müjdeye Hz. Zekeriyya’nın verdiği ilk tepkiyi ve hayretini anlatır. Ayetler, kesintisiz bir diyalog şeklinde birbirini takip eder: Müjde (ayet 39) -> Hayret ve Soru (ayet 40).
• Sonraki Ayet (Âl-i İmrân 41): Kırkıncı ayet, Hz. Zekeriyya’nın sorusuna “Allah dilediğini yapar” şeklinde nihai cevap verildikten sonra, kırk birinci ayet, kalbi bu cevapla tatmin olan ve artık işin nasıl olacağını değil, ne zaman başlayacağını merak eden Hz. Zekeriyya’nın yeni talebini anlatır: “Dedi ki: ‘Rabbim! (Bu işin gerçekleşeceğine dair) bana bir alâmet (işaret) ver’…” O, artık kudretten şüphe etmiyor, sadece bu büyük müjdenin gerçekleşeceği ana dair kalbini yatıştıracak bir işaret istiyor. Bu, imanın bir sonraki aşamasıdır: Hayretten, teslimiyete ve mutmain olma arzusuna geçiş.

Özet: Âl-i İmrân Suresi 40. ayeti, kendisine Hz. Yahya müjdelendiğinde Hz. Zekeriyya’nın hayretini dile getirerek, “Rabbim! Ben artık iyice yaşlanmışken ve karım da kısırken, benim nasıl bir oğlum olabilir?” dediğini anlatır. Buna karşılık (melek aracılığıyla) Allah’ın cevabı ise, “Bu böyledir (şaşırtıcıdır); ama Allah dilediğini yapar” şeklinde olmuştur.

İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı: Medine’de, Hristiyan heyetiyle yapılan diyaloglar bağlamında inen kıssanın bir parçasıdır. Bu ayet, Hz. İsa’nın babasız doğumu mucizesini inkâr eden veya bunu onun ilahlığının bir delili sayanlara bir cevap niteliğindedir. Allah’ın, âdetlerini ve biyolojik kanunları aşan bir kudrete sahip olduğunu, Hz. Yahya’nın doğumu örneği üzerinden ispatlayarak, daha büyük olan Hz. İsa mucizesi için zihinleri hazırlar.

İcma: Hz. Zekeriyya’nın bu sorusunun, Allah’ın kudretinden bir şüphe veya inkâr değil, beşeri bir hayret ve mucizenin nasıl tecelli edeceğine dair bir anlama merakı olduğu hususunda İslam alimlerinin tam bir icmaı (görüş birliği) vardır. “Allah dilediğini yapar” (Allahü yef’alü mâ yeşâ) ilkesi de İslam akidesinin temel direklerindendir.

Sonuç: Bu ayet-i kerime, iman ile akıl arasındaki ilişkiye dair ince bir ders verir. İman, aklın bittiği ve “imkânsız” dediği yerde başlar ve “Allah dilediğini yapar” hakikatine tam bir teslimiyetle en yüce mertebesine ulaşır. Ayet, peygamberlerin bile beşeri hayret duyguları taşıdığını, ancak bu hayretin onları asla Rablerinin kudretinden şüpheye düşürmediğini, aksine teslimiyetlerini daha da artırdığını gösterir.