Sadakayı Allah’a Yaklaşmak İçin Veren Gerçek Müminler Kimlerdir?

Türkçe Okunuşu: Ve minel a’rabi men yu’minu billahi vel yevmil ahiri ve yettehizu ma yunfiku kurubatin indallahi ve salevatir resul, ela inneha kurbetun lehum, seyudhiluhumullahu fi rahmetih, innallahe gafurun rahim.

2.) Ayetin Türkçe Meali Elmalılı Hamdi Yazır Meali: Bedevîlerden öylesi de vardır ki, Allah’a ve ahiret gününe inanır, (Allah yolunda) harcayacağını Allah katında yakınlıklara ve Peygamber’in dualarını (teveccühünü) almaya vesile sayar. Bilesiniz ki bu, onlar için Allah’a bir yakınlıktır. Allah onları rahmetinin içine koyacaktır. Şüphesiz Allah, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı: Bu ayet, Medine döneminin sonlarına doğru, önceki ayetlerde eleştirilen çıkarcı bedevilerin aksine, İslam’ı samimiyetle kabul eden ve mallarını Allah rızası için seve seve infak eden Müzeyne ve Cüheyne gibi ihlaslı göçebe kabilelerin hakkını teslim etmek, onların imanını övmek üzere nazil olmuştur.

3.) Ayetin Detaylı Tefsiri Kıymetli dostlar, Kur’an-ı Kerim’in eşsiz adaletini ve sosyolojik dengesini bu ayette bütün ihtişamıyla görmekteyiz. Bir önceki ayette (98. ayet) çölde yaşayan bazı göçebelerin (bedevilerin) İslam’a karşı içten içe düşmanlık beslediklerini, verdikleri zekatı bir ceza (angarya) olarak gördüklerini okumuştuk. Eğer Kur’an, insan uydurması bir kitap olsaydı, o dönemin siyasi öfkesiyle hareket edip “Bütün bedeviler kötüdür, hepsi münafıktır” diyerek toptancı bir suçlama yapabilirdi. Ancak Yüce Allah, mutlak adalet sahibidir. Hiçbir ırkı, coğrafyayı veya topluluğu toptan mahkum etmez. İşte bu ayet, çölün sert ve kaba şartlarında yaşamalarına rağmen, kalplerinde sıcacık bir iman taşıyan, ihlaslı bedevilerin varlığını müjdeleyerek onlara hakkını teslim etmektedir.

Ayetteki muazzam psikolojik ayrıntıya dikkat edelim: Münafık bedeviler harcadıkları malı “mağrem” (ziyan ve ceza) sayarken; mümin bedeviler harcadıklarını “kurubât” (Allah’a yakınlık vesileleri) olarak görmektedirler. Aynı mal, aynı eylem, fakat taban tabana zıt iki farklı niyet! Gerçek mümin, cebinden çıkan paraya eksilen bir meblağ olarak bakmaz; onu, Rabbine bir adım daha yaklaşmak için verilmiş eşsiz bir fırsat olarak değerlendirir. “Kurubât”, yakınlık kelimesinin çoğuludur. Yani onlar, verdikleri her sadakada, ödedikleri her zekatta Allah’a derece derece, kat kat yakınlaşmayı arzulamaktadırlar.

Bununla birlikte, bu samimi müminlerin bir diğer gayesi de “salavâti’r-resûl” yani Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) dualarını ve teveccühünü kazanmaktır. Zira onlar biliyorlardı ki, Allah’ın elçisinin bir kere “Allah’ım onlara bereket ver, onlara merhamet et” demesi, dünyadaki bütün hazinelerden daha kıymetlidir. Nitekim Yüce Allah, onların bu samimi ve saf niyetlerini ayetin hemen devamında tasdik ederek, “Bilesiniz ki bu, onlar için Allah’a bir yakınlıktır” buyurmuştur. İnsanların niyetini en iyi bilen Allah, onların bu beklentisini boşa çıkarmamış ve “Allah onları rahmetinin içine koyacaktır” diyerek onlara cenneti ve ilahi bağışlanmayı müjdelemiştir. Bu tefsir bize gösteriyor ki; coğrafyanızın, mesleğinizin veya sosyal statünüzün Allah katında bir önemi yoktur. Önemli olan, kalbinizdeki imanın kalitesi ve malınızı feda ederken taşıdığınız ihlastır.

İcma: Tefsir âlimleri, bu ayette geçen “salavâti’r-resûl” ifadesindeki “salavat” kelimesinin, Peygamber Efendimiz’in zekat ve sadaka getiren müminler için ettiği “dua ve istiğfar” anlamında olduğu konusunda icma etmişlerdir.

“Yarım hurma ile de olsa (sadaka vererek) kendinizi cehennem ateşinden koruyun.” (Buhârî, Zekât, 10; Müslim, Zekât, 66) Peygamber Efendimiz (s.a.v.) kendisine zekat mallarını getiren Abdullah b. Evfâ’nın babası için şöyle dua etmiştir: “Allah’ım! Ebu Evfâ ailesine salât et (onlara rahmetinle muamele eyle, dualarını kabul et).” (Buhârî, Zekât, 64; Müslim, Zekât, 107)

Tevbe Suresi’nin 99. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) zekat ve sadaka verenlere karşı yaklaşımı, Sünnet-i Seniyye’nin en şefkatli örneklerinden birini teşkil eder. Tevbe Suresi 103. ayetteki “Onların mallarından zekat al… ve onlara dua et” emri gereğince, kendisine zekat getiren her müminin malını alır almaz ellerini açar ve onlara özel olarak dua ederdi. Bu durum, İslam’da mali ibadetlerin sadece devlete ödenen kuru bir vergiden ibaret olmadığını, veren kişi ile devlet başkanı (veya Allah’ın elçisi) arasında derin bir manevi ve duygusal bağ kurduğunu göstermektedir. Sünnet olan davranış, bir iyilik veya bağış yapıldığında, veren kişiye en güzel kelimelerle, bereketi ve ilahi rahmeti celbedecek şekilde karşılık vermek, onun niyetini dualarla taçlandırmaktır.

Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler Bu ayet-i kerime, öncelikle önyargıları yıkan bir adalet dersidir. İnsanları doğdukları yere, kıyafetlerine veya yaşadıkları bölgelere (çöl veya şehir) göre kategorize etmek İslam’ın ruhuna aykırıdır. Küfrün ve nifakın en şiddetlisi çölde çıkabileceği gibi, imanın ve ihlasın en saf hali de yine aynı çölden çıkabilir. İkinci büyük ders, ibadetlerdeki şuur ve niyetin önemidir. Bir önceki ayetteki münafıklar için zekat “ceza” iken, bu ayetteki müminler için “yakınlık” vesilesidir. Amellerin ruhu niyettir. Bir Müslüman, yardım kurumlarına, fakirlere veya Allah yolunda çalışanlara maddi destek sağlarken içindeki sese dikkat etmelidir. Eğer içi daralıyor ve bunu mecburi bir kayıp olarak görüyorsa, imanını sorgulamalıdır. Şayet kalbinde bir ferahlama hissediyor ve “Rabbim, bu ufak bağışımla sana bir adım daha yaklaşıyorum” diyebiliyorsa, ayetteki müjdeye nail olmuş demektir. Son olarak, ayet “Allah onları rahmetinin içine koyacaktır” cümlesiyle biter. Bu, ahiretteki cennetin yanı sıra dünyadaki iç huzuru, malın bereketlenmesini ve ilahi korumayı da kapsayan çok geniş bir mükafattır.

Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı: 98. ayet, infakı angarya gören çıkarcı ve nifak ehli bedevileri konu edinirken; bu 99. ayet tam zıddı bir tablo çizerek, infakı Allah’a yakınlık vesilesi sayan ihlaslı bedevileri anlatıp ilahi adaleti sağlamıştır. Hemen ardından gelen 100. ayet ise, İslam toplumunun en üst tabakası olan Muhacirleri, Ensarı ve onlara güzellikle tabi olanları zikrederek, iman ve fedakarlık hiyerarşisindeki zirve noktayı tarif edecektir.

Sonuç: Mekânın ve şartların zorluğu hakiki imana engel değildir; malını Allah’ın rızasını ve Peygamber’in duasını kazanmak için seve seve verenler, ebedi rahmetin kucağına kabul edilmiş bahtiyarlardır.

Özet: Çölde yaşamalarına rağmen Allah’a ve ahirete samimiyetle inanan, verdikleri sadakaları Allah’a yakınlaşmak ve Peygamber’in duasını almak için fırsat bilen ihlaslı bedeviler övülmekte ve onların Allah’ın engin rahmetine girecekleri müjdelenmektedir.

Önceki ayette eleştirilen münafık göçebelerin aksine, çölde yaşasalar da Allah’a ve ahiret gününe samimiyetle iman eden, mallarını gönül rızasıyla Allah yolunda harcayan ihlaslı bedevilerden bahsedilmektedir.

Yakınlık anlamına gelen “kurbet” kelimesinin çoğuludur. Yapılan ibadetlerin ve verilen sadakaların, kulun Allah’a derece derece, kat kat yaklaşmasına vesile olması anlamını taşır.

Allah’ın mutlak adaletini göstermek ve toptancı bir zihniyeti engellemek içindir. Coğrafyanın veya kökenin herkesi aynı yapmadığını, aynı çölden hem katı münafıkların hem de saf müminlerin çıkabileceğini vurgulamak için peş peşe gelmiştir.

Müminlerin zekat ve sadaka verdiklerinde, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) onlar için Allah’tan mağfiret dilemesi, onlara bereket ve rahmet duasında bulunmasıdır.

Verdiği malı eksilen bir varlık, bir ziyan veya bir ceza olarak değil; Rabbine manen yaklaşmak ve O’nun rızasını kazanmak için sunulmuş değerli bir fırsat olarak görerek niyet etmelidir.

İslam, insanları ırklarına, kabilelerine veya yaşadıkları coğrafyaya göre değil, kalplerindeki iman, niyet ve ortaya koydukları salih amellere (takvaya) göre değerlendirir.

Hem dünyada Allah’ın koruması altına girmeyi ve iç huzuru bulmayı, hem de ahirette cehennem azabından kurtularak ebedi cennete ve ilahi hoşnutluğa kavuşmayı ifade eder.

Birincisi ahirete inanmadığı için verdiği malı kaybedilmiş bir dünya menfaati sayar. İkincisi ise ahirete inandığı için verdiği malı sonsuzluğa yapılmış kârlı bir manevi yatırım olarak görür.

Malı teslim aldığında veren kişiye ve ailesine bizzat isimleriyle “Allah’ım onlara rahmet et, mallarına bereket ver” şeklinde hususi dualar ederdi.

Kişinin dünya malına olan aşırı sevgisini kırar, kalpteki merhamet duygusunu geliştirir ve Allah’ın “yardımlaşın” emrine itaat edildiği için manevi derecesini artırarak Rabbine yaklaştırır.

Yapılan her türlü iyilik ve hayrın miktarından ziyade arkasındaki niyetin önemli olduğu; gösterişten ve isteksizlikten uzak, sadece ilahi yakınlık ve rıza hedeflenerek yapılan harcamaların kurtuluş vesilesi olduğudur.