Bazı Bedeviler Neden Verdikleri İnfakı Bir Ceza Olarak Görürler?
Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ nebiyyinâ Muhammedini'n-nebiyyi'il-ümmiyyi ve alâ âlihî ve sahbihî ve sellim
İniş Tarihi ve Nüzul Ortamı:
Bu ayet, Tebük Seferi dönüşünde, Medine civarında yaşayan ve İslam devletinin gücünden çekindikleri için kerhen Müslüman görünen göçebe kabilelerin (Esed ve Gatafan gibi) zekat verirken yaşadıkları içsel nefreti ve Müslümanlara karşı besledikleri sinsi düşmanlığı ifşa etmek üzere inmiştir.
İcma:
Tefsir âlimleri, bu ayette bahsedilen bedevi grubunun (Esed ve Gatafan gibi kabilelerin), verdikleri malı ibadet sevincinden yoksun bir şekilde sırf canlarını ve mallarını İslam otoritesinden korumak (korunma vergisi) mantığıyla verdikleri için infaklarının Allah katında geçersiz (batıl) olduğu hususunda icma etmişlerdir.
Tevbe Suresi’nin 98. Ayeti Işığında Duası
Münafıkların malı bir ceza gibi görmelerine inat, hakiki müminler malı Allah’ın bir emaneti olarak bilir ve infakı şükrün bir gereği sayarlar. Bu idrakle şöyle dua ederiz:“Ey gizli fısıltıları işiten, niyetleri en iyi bilen Rabbimiz! Kalplerimizi nifak hastalıklardan, cimrilikten ve senin yolunda harcarken içimize düşecek dünyalık korkulardan arındır. Bize, infak etmeyi bir ziyan değil, ebedi cennetin sermayesi olarak görmeyi nasip eyle. Bizleri din kardeşlerimizin felaketini bekleyen kötülerden değil, onların iyiliğini isteyen samimi müminlerden kıl. Amin.”
Tevbe Suresi’nin 98. Ayeti Işığında Hadisler
İmanın ve infakın psikolojik derinliğini açıklayan Peygamber Efendimiz (s.a.v.), malı isteyerek vermenin imanın bir ispatı olduğunu şu şekilde vurgulamıştır:“Sadaka (imanın doğruluğuna) bir delildir.” (Müslim, Tahâret, 1) “Kimin malı kendisini sevindiriyor, cimriliği de kendisini üzüyorsa işte o, gerçek mümindir. Münafık ise Allah yolunda verdiği şeyi bir zarar ve ziyan (mağrem) sayar.” (Taberânî, el-Mu‘cemü’l-Kebîr)
Tevbe Suresi’nin 98. Ayeti Işığında Sünnet-i Seniyye
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), bu ayetteki bedevi psikolojisini bildiği için, yeni Müslüman olmuş veya imanı henüz zayıf olan topluluklardan zekat toplanırken devlet görevlilerinin çok hassas davranmasını Sünnet-i Seniyye olarak yerleştirmiştir. Örneğin Muaz b. Cebel’i Yemen’e zekat amili (toplayıcısı) olarak gönderdiğinde ona şu muazzam psikolojik ve sosyolojik talimatı vermiştir: “Onlardan zekat alırken, mallarının en iyisini, gözbebeklerini alma. Zira mallarının en kıymetlisi ellerinden çıkarsa, bunu bir haksızlık ve ceza olarak algılayıp İslam’dan soğuyabilirler.” Bu incelik, ibadetin zorlaştırıcı değil kolaylaştırıcı olması gerektiğini ve devletin, vatandaşını infaktan nefret ettirecek aşırı vergi/zekat tahsili baskısından uzak durması gerektiğini bizlere yaşanmış bir sünnet olarak öğretir.
Ayetten Çıkarılacak Dersler ve Hikmetler
Bu ayet, sadece o günkü bedevilerin değil, tüm zamanlardaki oportünist (çıkarcı) insan karakterinin analizini yapar. Birincisi, ibadetlerde asıl olan şekil değil, niyettir. İçinde Allah rızası ve gönül hoşnutluğu olmayan, sırf “elalem ne der”, “devlet ceza yazar” veya “düzenim bozulmasın” korkusuyla verilen milyonlarca liralık zekatın Allah katında hiçbir değeri yoktur; o sadece dünyevi bir vergidir. İkincisi, fırsatçılığın ve hasedin kötülüğüdür. İşlerin iyi gittiği dönemde dost görünen ama kalpten bağlı olmadığı insanların veya kurumların ilk tökezlemesinde “oh olsun” diyerek sevinmek, münafık ahlakıdır. Üçüncüsü, “Kötü niyetin sahibini vurması” kanunudur. Kur’an, başkasının kuyusunu kazanın, başkasına felaket dileyenin bizzat kendisinin ilahi bir felaket dairesinin (dâiretü’s-sev’) içine gireceğini net bir şekilde belirtir. Müslüman, başkasının acısından kendisine ikbal devşirmeyen onurlu insandır.
Önceki ve Sonraki Ayetlerle Bağlantısı:
Önceki ayette bedevilerin genel anlamda kaba, ilimden uzak ve nifaka en şiddetli meyil gösteren kesim olduğu açıklanmıştı. Bu ayette (98) o bedevilerin içindeki nifak ehlinin sinsi çıkarcılığı anlatılırken, adaleti tesis eden Kur’an, hemen bir sonraki ayette (99) “Bütün bedeviler böyle değildir, içlerinde infakı Allah’a yakınlık vesilesi sayan ihlaslı müminler de vardır” diyerek toptancı bir suçlamanın önüne geçip hakkı sahibine teslim eder.
Sonuç:
Allah yolunda mal harcamayı kalbi katılaşmış münafıklar bir ziyan ve haksızlık olarak görür; başkalarının yıkımını bekleyen bu karanlık zihniyet, eninde sonunda kendi kazdığı kötülük çukurunda ilahi adalete hesap verecektir.
Özet:
Bazı bedevi münafıkların iman zayıflığı sebebiyle verdikleri sadaka ve zekatı bir ceza (angarya) olarak gördükleri ve Müslümanların felakete uğramasını fırsat kollayarak bekledikleri bildirilmiş; bu kötü niyetlerinin kendi başlarına dolanacağı kesin bir ilahi hükümle ilan edilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tevbe Suresi 98. ayette bahsedilen bedeviler kimlerdir?
Ayette geçen “Mağrem” kelimesinin anlamı nedir?
Neden bedeviler infakı bir mağrem (ceza/ziyan) olarak görüyorlardı?
Ayetteki “Devâir” (belalar) kelimesi ile ne kastedilmektedir?
Münafıklar neden Müslümanların başına felaket gelmesini beklemektedir?
Yüce Allah bedevilerin bu kötü beklentilerine nasıl cevap vermiştir?
İnfakın bir ceza değil de ibadet sayılması neye bağlıdır?
Başkasına kötülük dilemenin İslam ahlakındaki yeri nedir?
“Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir” uyarısının bu ayetteki hikmeti nedir?
Sünnet-i Seniyye bu ayetten hareketle devlet adamlarına nasıl bir ders verir?
Bütün bedeviler ayetteki gibi kötümser ve münafık mıdır?
Günümüz Müslümanı bu ayetten mali ibadetlerle ilgili ne tür bir ders çıkarmalıdır?
